2025 chứng kiến những biến số bất ngờ liên tiếp, từ thế giới đến trong nước. Câu chuyện thuế quan đối ứng, mưa lũ kéo dài, ô nhiễm môi trường hay sức khỏe tài chính của doanh nghiệp… ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế 8% của Việt Nam. Nhưng nền kinh tế đã băng qua mọi thử thách như con thuyền vượt sóng dữ.

Song, bên cạnh những điểm sáng, nhiều vấn đề trước mắt đang chờ lời giải như vốn cho tăng trưởng, phát triển sản xuất trong nước, sự phụ thuộc vào khối FDI trong xuất khẩu, tăng trưởng kinh tế song hành với tín dụng tăng nóng, một phần không nhỏ chảy vào bất động sản, làn sóng F5 doanh nghiệp, thanh lọc thị trường xuất hiện ở một số lĩnh vực,…

Nhìn lại, đoàn tàu kinh tế Việt Nam bước vào hành trình 2025 với một tâm thế đầy hứng khởi khi Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm đề cập đến vấn đề kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Cùng với tư tưởng xuyên suốt đó, Tổng Bí thư cũng đưa ra 7 định hướng chiến lược với sự cải tổ toàn diện bộ máy, điều chỉnh chính sách trên nhiều lĩnh vực.

Để đạt được mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045 (thời điểm 100 năm thành lập nước), trong vòng 20 năm tới, kinh tế Việt Nam phải tăng trưởng cao, mục tiêu đặt ra cho năm 2025 là trên 8% và tiến lên mức hai con số ở các năm tiếp theo.

Mô hình tăng trưởng thay đổi, đặt trọng tâm mới của giai đoạn tới là dựa vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, trong đó bán dẫn là một lĩnh vực mà Việt Nam tập trung phát triển.

Động lực cho sự tăng trưởng không chỉ đến từ những đột phá trong tư duy và các lĩnh vực lựa chọn mà còn xuất phát từ làn sóng tinh gọn, hiệu quả. Bộ máy chính quyền được sắp xếp lại sau công cuộc cải tổ. Từ ngày 1/7, hậu sáp nhập, Việt Nam còn 34 tỉnh, thành và chính quyền hai cấp được vận hành (bỏ cấp huyện).

Để tăng trưởng, Bộ Chính trị đã xác định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. “Bộ tứ nghị quyết” được hành như một “kim chỉ nam” và hàng loạt cải cách được thực hiện như cắt giảm 30% thủ tục hành chính, gỡ rối pháp lý cho loạt dự án bất động sản, bỏ giấy phép xây dựng…

Những định hướng mới trong mục tiêu cho thấy quyết tâm “ra khơi” của con thuyền kinh tế Việt Nam để vươn mình vào kỷ nguyên mới. Nhưng hành trình của năm 2025 không dễ dàng, những con sóng liên tục ập đến.

12h00 ngày 2/4 (theo giờ Mỹ), tại Nhà Trắng, Tổng thống mới nhậm chức của Mỹ Donald Trump khiến thương mại toàn cầu phải rung chuyển khi công bố thuế đối ứng – cái mà ông gọi là “bảng phong thần” với những mức thuế khó tin lên đến hàng chục phần trăm trong bối cảnh cả thế giới đang tự do hoá thương mại.

Ban đầu, Tổng thống Mỹ đã đề xuất mức thuế quan 20 – 26% với Liên minh châu Âu, Malaysia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ. Trung Quốc – một đối trọng kinh tế với Mỹ cũng bị áp thuế 34%. Và Việt Nam cũng là một cái tên được đề cập đến trong danh sách với mức thuế dự kiến lên đến 46%.

Đối mặt với vấn đề trên, không khí lo âu bao trùm. Những người quan tâm đến kinh tế lo ngại: Một nền kinh tế có độ mở lớn khi kim ngạch xuất nhập khẩu gần gấp hai lần GDP như của Việt Nam sẽ chịu tác động lớn với nguy cơ chuyển dịch sản xuất, rút vốn, thất nghiệp, tiêu dùng sụt giảm,…

Tâm lý người dân nhanh chóng được trấn an khi chỉ một ngày sau đó Tổng Bí thư Tô Lâm đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump, mở ra những triển vọng đàm phán tích cực. Đến tháng tháng 7, một cuộc điện đàm tương tự đã được thực hiện trước khi ông Trump công bố áp thuế đối ứng 20% với Việt Nam.

Con số này giảm hơn một nửa so với mức ban đầu, ngang bằng, thậm chí thấp hơn một số đối thủ xuất khẩu của Việt Nam trong khu vực như Philippines hay Ấn Độ nhưng vẫn cao hơn ngưỡng 10% mà Mỹ áp cho hầu hết đối tác thương mại.

Trái với những lo ngại về “cơn sóng” thuế quan, xuất khẩu Việt Nam đã tăng liên tục trong những tháng sau đó những nhà nhập khẩu tăng cường nhập hàng hoá trước khi thuế có hiệu lực. Từ tháng 9 trở đi, xuất khẩu mới sụt giảm nhẹ nhưng kết lại năm 2025 vẫn giữ nhịp tăng trưởng, dự kiến khoảng 15 - 16%.

Tuy nhiên, con số tăng trưởng vẫn chỉ là bề nổi của tảng băng chìm khi phần lớn xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc vào FDI. Trước khi ông Trump công bố thuế đối ứng, khu vực này chỉ chiếm 70% trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam còn nay đã chiếm tới 78%.

Thực tế, từ tháng 4 trở đi xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước liên tục lao dốc và đến tháng 10 đã sụt giảm tới 17,4% so với cùng kỳ năm trước. Đối lập, khu vực FDI lại tăng mạnh lên đến 31,8% (tính đến tháng 10/2025).

Sự yếu đi của xuất khẩu khu vực kinh tế trong nước thể hiện phần nào sự khó khăn của doanh nghiệp, hộ kinh doanh ngay cả khi xuất khẩu kỷ lục, kinh tế tăng trưởng cao,…

Các doanh nghiệp trên sàn chứng khoán chịu tác động rõ nét nhất. Xu hướng bảo hộ và hàng rào kỹ thuật buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc xuất khẩu, chuỗi cung ứng, trong khi các luật mới và kỷ luật tài chính trong nước thu hẹp dư địa huy động vốn. “F5” doanh nghiệp không còn là lựa chọn, mà là một yêu cầu để thích ứng.

Trên những con phố, tình trạng trả mặt bằng lan rộng, một phần vì kinh tế vẫn còn khó khăn, người dân “dè dặt” trong mua sắm, phần khác vì những thay đổi về chính sách thuế, hoá đơn và sự cạnh tranh với thương mại điện tử.

Từ 1/7/2025, hóa đơn bắt buộc phải kết nối từ máy tính tiền để cơ quan thuế có thể truy xuất, hình thức thuế khoán vốn tồn tại bao lâu nay cũng chính thức được bỏ. Từ 1/1/2026, các cửa hàng hay hộ kinh doanh phải sử dụng hoá đơn, nộp thuế, tương tự như những gì đang áp dụng với các doanh nghiệp.

Những thay đổi này đang tạo ra một thách thức không nhỏ với nhóm kinh doanh cá nhân, hộ gia đình nhưng sự thanh lọc do cạnh tranh hay yêu cầu cao hơn trong hoạt động quản lý cũng như một cơ chế sàng lọc tự nhiên trong nền kinh tế.

Trong cuộc “đại phẫu” thị trường, hàng loạt KOC, KOL tham gia trực tiếp trong hoạt động sản xuất thương mại cũng bị chấn chỉnh trong các đợt truy quét hàng giả, hàng nhái. Nhiều cái tên nổi tiếng “dính chàm” như Hoa hậu Thùy Tiên, Hằng Du Mục, Quang Linh Vlog, Hoàng Hường, Mailisa, Ngân 98, Gia đình Hải Sen,…

Ở lĩnh vực tiền số, Mr Pips - Tiktoker nổi tiếng trên mạng xã hội với clip dạy đầu tư chứng khoán quốc tế, dạy kiếm tiền, chơi Forex, cùng với các clip show lãi khủng và về cuộc sống xa hoa đầy vàng bạc, xe cộ,… bị bắt và khởi tố, hay Shark Bình vướng lao lý vì “nhỡ miệng” tố cộng sự lừa đảo tiền số.

Trong khi cả nền kinh tế tập trung để giải những nút thắt để tiếp tục quỹ đạo tăng trưởng, hướng tới tốc độ cao hơn, Việt Nam lại phải liên tiếp đối mặt với thiên tai, bão lũ lịch sử. Tình hình mưa lũ liên tiếp từ Bắc tới Nam nửa cuối năm 2025 khiến mục tiêu tăng trưởng GDP bị lung lay. Tăng trưởng GDP cả nước quý IV dự kiến giảm khoảng 0,1% do ảnh hưởng của bão lũ, thiên tai.

"Ước tính chưa đầy đủ, thiên tai khiến tốc độ tăng trưởng GRDP trong quý IV của TP Huế, Đắk Lắk, Gia Lai, Khánh Hòa giảm khoảng 1%, cả năm giảm khoảng 0,2-0,3%. Tăng trưởng GDP cả nước quý IV dự kiến giảm khoảng 0,1%", Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng ước tính.

Khi nhìn lại hành trình, vượt qua những cơn sóng, nền kinh tế Việt Nam ghi nhận nhiều điểm sáng, đạt được nhiều mục tiêu đề ra như: tăng trưởng GDP ước tính vượt 8%; kim ngạch xuất nhập khẩu dự kiến cán mốc 920 tỷ USD; xuất khẩu tăng trưởng trên 16,9% (tính đến 15/12) bất chấp thuế đối ứng, tổng vốn đăng ký FDI vào Việt Nam tính đến hết tháng 11 đạt 33,69 tỷ USD, tăng 7,4%; lạm phát nằm trong tầm kiểm soát ước tính ở mức 3,6%; thu thuế lần đầu vượt 2 triệu tỷ đồng;…

Niềm vui nhân lên khi 2025 cũng là năm ghi dấu những sự kiện quan trọng của đất nước: Kỷ niệm 50 năm giải phóng miền Nam - thống nhất đất nước (A50) và 80 năm Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9 (A80).

“Concert quốc gia” A80 là sự kiện đạt kỷ lục với quy mô lớn nhất lịch sử, 8,6 triệu lượt khách tham quan Triển lãm thành tựu đất nước và số lượng tàu metro vận chuyển kỷ lục, thể hiện niềm tự hào dân tộc và thành công lớn. Trong dịp này, mỗi người dân được nhận 100.000 đồng, một quyết định chưa từng có ở Việt Nam.

Trong không khí hứng khởi, hàng loạt dự án được khởi công, khánh thành, thông xe tạo thành ngày hội trong ba dịp lễ đặc biệt: 30/4, 19/8, 19/12. Theo thống kê, có 80 dự án được khởi công khánh thành dịp 30/4, 250 dự án khởi công, khánh thành dịp 19/8 và 234 dự án khởi công, khánh thành, thông xe dịp 19/12.

Những con số là minh chứng cho vai trò của đầu tư công, động lực “vượt sóng” quan trọng năm qua. Bộ Tài chính ước giải ngân vốn đầu tư công đến hết ngày 18/12 đạt 603.602 tỷ đồng, vượt 55.000 tỷ đồng so với năm 2024, đạt trên 66% kế hoạch được giao.

Năm 2025 cũng là năm nhiều siêu dự án được nhắc đến như đường sắt cao tốc Bắc – Nam với tổng đầu tư sơ bộ ban đầu khoảng 67,34 tỷ USD, Sân bay Quốc tế Long Thành với tổng vốn khoảng 16 tỷ USD, Sân bay Quốc tế Gia Bình với tổng vốn gần 8 tỷ USD.

Với quy mô vốn “khủng” nhất, dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam đang trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư và theo kế hoạch sẽ khởi công trước 31/12/2026.

Sân bay Quốc tế Long Thành - điển hình trong những công trình thi công thần tốc - đã đón chuyến bay kỹ thuật đầu tiên vào ngày 15/12 và chuyến bay thương mại đầu tiên ngày 19/12 sau 5 năm xây dựng. Tổng mức đầu tư của giai đoạn 1 khoảng 5,9 tỷ USD, xây dựng trên diện tích gần 5.000 ha với công suất thiết kế 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Sân bay dự kiến chính thức khai thác thương mại vào giữa năm 2026 nhằm san tải cho sân bay Tân Sơn Nhất.

Trong khi đó, Sân bay Gia Bình (Bắc Ninh) được xác định là dự án Cảng hàng không quốc tế 5 sao quy mô lớn, do Bộ Công an khởi công tháng 12/2024, với mục tiêu trở thành cửa ngõ quốc tế mới cho miền Bắc, kết hợp dùng chung dân dụng và quân sự, mở ra không gian mới để phát triển khu vực đồng bằng sông Hồng.

Cùng với các dự án trên, năm 2025 cũng chứng kiến đợt chạy đua đề xuất “metro” của khối doanh nghiệp tư nhân tại các đại đô thị. Vinspeed đầu tư tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ, Becamex phát triển tuyến Bàu Bàng - Cái Mép, Sovico đề xuất tuyến metro số 4 (Đông Thạnh - Hiệp Phước), Thaco đề xuất Bến Thành-Thủ Thiêm - Long Thành, Masterise đề xuất metro số 3 (Hiệp Bình Phước - An Hạ), Bcons đề xuất metro TP HCM - Thủ Dầu Một, Sungroup làm tuyến tàu điện đô thị Phú Quốc.

Trong năm 2025, Hà Nội đã chính thức khởi công hai tuyến metro đô thị, đồng loạt khởi công 7 cây cầu vượt sông Hồng (Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi, Mễ Sở, Hồng Hà, Thượng Cát, Vân Phúc) cùng với Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng tạo nên bước ngoặt trong phát triển hạ tầng và đô thị ven sông. Tổng giá trị đầu tư của các dự án trên là gần 1 triệu tỷ đồng, trong đó, riêng Trục đại lộ cảnh quan có mức đầu tư sơ bộ khoảng 855.000 tỷ đồng (gần 33 tỷ USD).

Loạt công trình khởi công và được thúc tiến độ đang tạo nên một động cơ mới cho con tàu kinh tế Việt Nam trong giai đoạn chuyển mình bắt đầu từ năm 2026. Những kiến tạo không gian về pháp lý cũng như sự đột phá trong hoạt động đầu tư đã tạo ra một bước đà cho tham vọng tăng trưởng hai con số của Việt Nam. Tuy vậy, để biến kế hoạch thành hiện thực, đưa con tàu về tới đích, nhiều bài toán vẫn đang cần lời giải.