Sau khi Mỹ và Iran ký kết thỏa thuận hòa bình tạm thời trong tuần này, lưu lượng giao thông qua eo biển Hormuz đã gia tăng. Tuy nhiên, thỏa thuận này có thể đã đến quá muộn để cứu thị trường năng lượng.

Nguồn cung dầu mỏ từ Trung Đông đã bị gián đoạn trong gần 4 tháng. Theo ước tính của hãng phân tích, thế giới đã mất khoảng 1,15 tỷ thùng nguồn cung dầu trong giai đoạn này.

Điều đó đang đẩy thị trường dầu mỏ toàn cầu đến sáng ngưỡng căng thẳng. Dự trữ dầu chiến lược của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1990. Dự trữ khẩn cấp của Mỹ đang ở đáy 43 năm. Trong khi đó, tồn kho thương mại tại nhiều khu vực cũng giảm xuống gần mức ảnh hưởng tới khả năng vận hành.

Việc eo biển Hormuz mở lại trong tuần này có thể không giúp vận chuyển dầu ra khỏi Vịnh Ba Tư đủ nhanh để ngăn các kho dự trữ dầu trên thế giới cạn kiệt. Vì vậy, giá dầu có nguy cơ sẽ tăng mạnh trở lại.

Vui mừng quá sớm?

Trong vài tháng qua, lượng tồn kho dầu toàn cầu đã giảm khoảng 190 triệu thùng. Tại thành phố Cushing, bang Oklahoma - trung tâm trung chuyển dầu quan trọng của Mỹ - lượng dầu lưu trữ đã giảm xuống ngưỡng gây áp lực tới hoạt động vận hành.

Nói một cách dễ hiểu, tình trạng này giống như một bình cà phê chỉ còn phần cặn dưới đáy. Dầu vẫn còn trong bể chứa nhưng phần còn lại rất khó khai thác, khiến việc duy trì áp lực trong hệ thống đường ống để vận chuyển dầu tới khách hàng trở nên khó khăn hơn.

Hiện tượng này không chỉ xảy ra ở Cushing. Nhiều trung tâm lưu trữ dầu trên thế giới cũng đang tiến gần đến ngưỡng tối thiểu cần thiết để duy trì hoạt động bình thường.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chính nguy cơ này đã thúc đẩy ông quyết định đặt bút ký thỏa thuận.

Ông phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh G7 hôm 17/6: “Chúng ta sẽ cạn sạch dự trữ dầu mỏ trong khoảng 4 tuần”. Ông cảnh báo nếu eo biển Hormuz không mở cửa trở lại thì thế giới sẽ rơi vào “thảm họa kinh tế”.

Tuy nhiên, việc nối lại hoạt động tại Hormuz không đồng nghĩa với việc cuộc khủng hoảng nguồn cung được giải quyết ngay lập tức. Đây mới chỉ là bước khởi đầu của quá trình bình thường hóa chuỗi vận chuyển dầu toàn cầu.

Các bên cần rà phá thủy lôi tại Hormuz, điều tàu chở dầu rỗng quay lại Trung Đông, tái khởi động hoạt động sản xuất và vận chuyển đến các nhà máy lọc dầu và thị trường tiêu thụ. Các chuyên gia năng lượng dự kiến toàn bộ quá trình sẽ cần đến nhiều tháng trời.

Cho đến khi thị trường dầu mỏ trở lại trạng thái gần như bình thường, kinh tế thế giới sẽ tiếp tục phụ thuộc vào các kho dự trữ hiện có.

Vì vậy, một số nhà phân tích trong ngành tin rằng giá dầu đã giảm quá sâu và thị trường đang đánh giá thấp rủi ro cạn kiệt dầu trước khi các bể chứa có thể được bổ sung.

Bà Helima Croft, Giám đốc chiến lược hàng hóa tại RBC Capital Markets, bình luận: “Thị trường đã đi trước 7 bước so với thực tế. Mọi người vui mừng tưởng khủng hoảng đã kết thúc, nhưng việc quay trở lại trạng thái trước đây là một thách thức lớn về mặt logistics”.

Theo bà, khi sự hưng phấn trước việc eo biển được mở cửa trở lại lắng xuống, các yếu tố cơ bản của thị trường sẽ chiếm ưu thế, kéo giá dầu tăng cao trở lại.

IEA ước tính rằng ngay cả khi nguồn cung toàn cầu vượt nhu cầu khoảng 5 triệu thùng/ngày, thị trường vẫn sẽ cần gần một năm để bù đắp lượng thiếu hụt khoảng 1,15 tỷ thùng dầu tích lũy trong thời gian gián đoạn.

Ông Neil Chapman, Phó Chủ tịch cấp cao của Exxon, cho rằng giá dầu trên thị trường vật chất có thể tăng lên 150 - 160 USD/thùng nếu các trung tâm lưu trữ lớn trên thế giới chạm tới giới hạn vận hành tối thiểu. Mức này gần gấp đôi so với giá dầu hiện nay, vốn đang dao động quanh 80 USD/thùng.