Theo báo cáo của Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), thị trường thép 9 tháng đầu năm 2026 nhận tín hiệu tích cực từ nhu cầu tiêu thụ thép trong nước. Sản xuất - bán hàng thép thành phẩm các loại 8 tháng đầu năm 2026 các doanh nghiệp thành viên Hiệp hội tăng so với cùng kỳ 2025 với mức tăng lần lượt là 16,5%, và 19,2%.

Tuy nhiên, bên cạnh mặt hàng tăng trưởng tốt như thép xây dựng, thép cán nóng phục vụ nhu cầu trong nước thì tôn mạ và thép cán nguội có mức tăng trưởng âm cả sản xuất và bán hàng.

Trước những thách thức từ các biện pháp phòng vệ thương mại, cơ chế chuyển đổi xanh, các doanh nghiệp thép nỗ lực tìm kiếm, mở rộng thị trường xuất khẩu. Trong đó doanh nghiệp thành viên VSA xuất khẩu trong tháng 9 tiếp tục tăng trưởng tốt (tháng thứ 2 liên tiếp tăng trưởng tốt trong quý III), với sản lượng xuất khẩu gấp khoảng 2 lần so với cùng kỳ, góp phần mức tăng trưởng chung 9 tháng đầu năm 2026 đạt 15%.

Hòa Phát dẫn đầu, VNSteel ghi nhận lợi nhuận đột biến

Kết quả kinh doanh quý III/2026 cho thấy sự phân hóa giữa các doanh nghiệp thép lớn, tăng trưởng sản lượng và tiêu thụ chưa đồng nghĩa lợi nhuận của các doanh nghiệp cùng cải thiện.

Hòa Phát hưởng lợi từ quy mô sản xuất và sản lượng HRC tăng mạnh, VNSteel có thêm nguồn thu từ thoái vốn, SMC vẫn trong quá trình tái cấu trúc, còn Hoa Sen chịu sức ép từ chi phí tài chính gia tăng. Khả năng kiểm soát chi phí và hiệu quả hoạt động tiếp tục tạo ra khác biệt trong kết quả kinh doanh của từng doanh nghiệp.

Cụ thể, Tập đoàn Hòa Phát (Mã: HPG) ghi nhận doanh thu quý III đạt 62.669 tỷ đồng, tăng 70% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế đạt 8.265 tỷ đồng, tăng 106%.

Lũy kế 9 tháng, doanh thu và lợi nhuận sau thuế lần lượt đạt 171.539 tỷ đồng và 23.746 tỷ đồng, tăng tương ứng 54% và 104%. Với kết quả này, doanh nghiệp đã hoàn thành 108% kế hoạch lợi nhuận cả năm.

Động lực tăng trưởng đến từ sản lượng sản xuất và tiêu thụ cải thiện. Trong quý III, Hòa Phát sản xuất 3,7 triệu tấn thép thô, tăng 85% so với cùng kỳ. Sản lượng bán hàng thép xây dựng, thép cuộn chất lượng cao, thép cuộn cán nóng (HRC) và phôi thép đạt 3,8 triệu tấn, tăng 54%.

Riêng HRC đạt hơn 2 triệu tấn trong quý III, tăng 64%. Lũy kế 9 tháng, sản lượng tiêu thụ mặt hàng này đạt 5,47 triệu tấn, tăng 59% so với cùng kỳ. Lĩnh vực thép đóng góp 97% doanh thu và 77% lợi nhuận của tập đoàn, cho thấy đây vẫn là động lực chính trong kết quả kinh doanh.

Một doanh nghiệp khác ghi nhận mức tăng lợi nhuận đáng kể là Tổng công ty Thép Việt Nam (VNSteel - Mã: TVN). Doanh thu thuần hợp nhất quý III đạt 14.362 tỷ đồng, tăng 49,4%. Lợi nhuận sau thuế đạt 1.162,9 tỷ đồng, so với 152,27 tỷ đồng cùng kỳ năm trước, tương ứng tăng 663,7%.

Lũy kế 9 tháng, VNSteel đạt 40.532 tỷ đồng doanh thu thuần và 1.814,74 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, lần lượt tăng khoảng 29% và 245%.

Theo giải trình của doanh nghiệp, kết quả kinh doanh tại các đơn vị thành viên được cải thiện trong bối cảnh thị trường thép 9 tháng đầu năm có tín hiệu tăng trưởng tích cực. Lợi nhuận gộp hợp nhất quý III đạt gần 552 tỷ đồng, tăng 31%.

Tuy nhiên, mức tăng lợi nhuận còn có đóng góp lớn từ hoạt động tài chính. Doanh thu tài chính quý III đạt gần 1.165 tỷ đồng, trong đó có 1.048,68 tỷ đồng thu từ chuyển nhượng toàn bộ vốn góp tại Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung. Giao dịch hoàn tất trong tháng 7/2026.

Như vậy, lợi nhuận đột biến của VNSteel đến từ cả sự cải thiện tại các đơn vị thành viên và khoản thu một lần từ thoái vốn, cần được phân biệt với hiệu quả hoạt động thép cốt lõi.

SMC chuyển từ lỗ sang lãi, Hoa Sen chịu sức ép chi phí

Ở nhóm doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn, SMC và Hoa Sen ghi nhận kết quả trái chiều. Công ty cổ phần Đầu tư Thương mại SMC (Mã: SMC) đã chuyển từ lỗ sang lãi dù doanh thu tiếp tục giảm.

Doanh thu quý III của SMC đạt 1.238,35 tỷ đồng, giảm 21% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận sau thuế gần 30 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước lỗ 77,83 tỷ đồng. Lũy kế 9 tháng, SMC lãi 75 tỷ đồng, đảo chiều so với khoản lỗ gần 159 tỷ đồng cùng kỳ.

Kết quả này diễn ra trong quá trình SMC tái cấu trúc hoạt động. Doanh nghiệp đã dừng mảng sản xuất cán tẩy mạ ống thép kém hiệu quả, tập trung vào thương mại và hệ thống Coil Center. Đồng thời, công ty triển khai chuyển nhượng một số khoản đầu tư, nhà xưởng và máy móc thiết bị tại các đơn vị thành viên, liên doanh.

Việc thu hẹp hoạt động kém hiệu quả giúp kiểm soát và cải thiện các chỉ phí liên quan như chi phí sản xuất, quản lý vận hành, chi phí tài chính, và bổ sung dòng tiền tập trung cho các mảng kinh doanh tạo ra hiệu quả tốt hơn.

Trong khi đó, Tập đoàn Hoa Sen (Mã: HSG) ghi nhận lợi nhuận giảm dù doanh thu và lợi nhuận gộp cùng tăng. Do niên độ tài chính kết thúc ngày 30/9, quý IV niên độ 2025–2026 của doanh nghiệp tương ứng với quý III/2026 theo năm dương lịch.

Trong kỳ, doanh thu thuần của Hoa Sen đạt 10.384 tỷ đồng, tăng 24% so với cùng kỳ; lợi nhuận gộp đạt 1.249,85 tỷ đồng, tăng 22%. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế chỉ đạt 55,6 tỷ đồng, giảm 34%.

Theo giải trình của doanh nghiệp, nguyên nhân chính là do lợi nhuận gộp tăng 229 tỷ đồng, tương ứng 22%, so với cùng kỳ. Trong khi đó, doanh thu tài chính giảm 44 tỷ đồng (78%), chi phí tài chính tăng 86 tỷ đồng (125%), chi phí lãi vay tăng 92 tỷ đồng (196%), còn chi phí chênh lệch tỷ giá giảm 6 tỷ đồng (30%). Chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp lần lượt tăng 64 tỷ đồng (9%) và 31 tỷ đồng (17%).