Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hủy bỏ thuế quan đối ứng vào tháng 2, Tổng thống Donald Trump chỉ mất vài giờ để công bố “thuế quan toàn cầu” 10%.

Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp tạm thời được ban hành theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này cho phép tổng thống Mỹ áp thuế trong tối đa 150 ngày mà không cần Quốc hội phê chuẩn. Thời hạn đó hiện sắp kết thúc.

Nhiều khả năng là Quốc hội Mỹ sẽ không gia hạn thẩm quyền này, đồng nghĩa mức thuế 10% sẽ hết hiệu lực vào thứ Sáu, tức ngày 24/7. Chính quyền ông Trump có vẻ đã sẵn sàng thay thế chúng bằng các khoản thuế dài hạn hơn và có thể sẽ ra thông báo trong những ngày tới.

Trong lưu ý gần đây, các nhà phân tích của Raymond James dự đoán Nhà Trắng sẽ xác định trước mục tiêu chính sách, sau đó mới tính toán mức thuế cần áp với từng quốc gia để đạt được mục tiêu đó.

Ông Trump và các phụ tá có thể ban hành mức thuế quan tương tự hiện tại bằng cách sử dụng Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này cho phép tổng thống Mỹ điều tra và trả đũa những nước vi phạm thỏa thuận thương mại quốc tế hoặc đối xử không công bằn với Mỹ.

Chính quyền ông Trump đã mở cuộc điều tra theo Mục 301 với hàng chục quốc gia dựa trên nghi vấn về lao động cưỡng bức. Trên cơ sở đó, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã đề xuất mức thuế 10% với hàng hóa của 14 quốc gia và Liên minh châu Âu (EU), cùng thuế suất 12,5% với 45 nền kinh tế khác, bao gồm Trung Quốc.

Nếu Nhà Trắng chọn phương án này, mức thuế với nhiều nước có thể được giữ nguyên hoặc tăng nhẹ trong thời gian tới. Yahoo Finance dự đoán trong trường hợp đó, nhiều nước sẽ nỗ lực đàm phán với Mỹ để giành các ngoại lệ hoặc miễn trừ.

Ông Jacob Jensen, Giám đốc chính sách thương mại tại nhóm vận động American Action Forum, nhận thấy khối lượng nhập khẩu của Mỹ gần đây đã “tăng rõ rệt” so với cùng kỳ năm ngoái. Nhiều khả năng nguyên nhân là các doanh nghiệp đang khẩn trương nhập hàng trước khi thuế quan mới được áp dụng.

Ông nói thêm: “Tôi dự kiến làn sóng đẩy mạnh nhập hàng này sẽ suy yếu sau tháng 7. Theo ước tính của tôi, khối lượng nhập khẩu hàng hóa sẽ giảm 5% trong tháng 8 và 6% trong tháng 9 so với cùng kỳ năm 2025”.

Chính quyền ông Trump cũng đang điều tra theo Mục 301 đối với Trung Quốc, EU và 17 đối tác thương mại khác liên quan đến tình trạng dư thừa công suất. Dự kiến kết quả cuộc điều tra sẽ được công bố vào thời gian sau.

Nhiều điểm bất định

Khi công bố thuế quan theo Mục 122 hồi tháng 2, ông Trump tuyên bố đó chỉ là bước đầu để xây dựng một "bức tường thuế quan" vững chắc hơn trong tương lai.

Các mức thuế theo Mục 301 được xem là công cụ pháp lý bền vững hơn vì đã được nhiều đời tổng thống sử dụng, bao gồm cả chính quyền của ông Joe Biden.

Bản thân ông Trump cũng dùng Mục 301 để đánh thuế nhiều loại hàng hóa Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu tiên và phần lớn các biện pháp đó vẫn được duy trì đến nay.

Đáng chú ý, mức thuế USTR đề xuất sau các cuộc điều tra theo Mục 301 chỉ mang tính khuyến nghị. Điều đó có nghĩa ông Trump không bắt buộc phải áp dụng đúng các mức này, ông hoàn toàn có thể đe dọa và áp đặt mức thuế quan hơn.

Tuần trước, chính quyền ông Trump đã công bố thuế quan 25% với hàng hóa Brazil theo Mục 301, cáo buộc nước này có nhiều vấn đề gây “cản trở thương mại”, từ thương mại kỹ thuật số tới khả năng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp Mỹ. Trong khi đó, Mỹ ghi nhận thặng dư thương mại hàng hóa và dịch vụ lũy kế lên tới 424,5 tỷ USD với Brazil trong 15 năm qua.

Trong trường hợp của Brazil, giới đầu tư không chỉ quan tâm đến mức thuế 25%, mà còn chú ý tới gần 100 trang phụ lục trong thông báo chính thức, trong đó liệt kê danh mục hàng hóa được miễn trừ. 

Tương tự, thuế quan phát sinh từ cáo buộc lao động cưỡng bức nhiều khả năng cũng sẽ đi kèm nhiều ngoại lệ. Các động thái trước đó của USTR cho thấy nhiều lĩnh vực có thể được hưởng ưu đãi.

Ví dụ, USTR đề xuất một cơ chế riêng biệt dành cho ngành dệt may, cho phép một lượng hàng may mặc và dệt may nhập khẩu từ một số nền kinh tế nhất định được vào Mỹ với thuế suất thấp hơn.

Những mặt hàng khác cũng được đề nghị hưởng miễn trừ bao gồm năng lượng, đất hiếm, phụ tùng máy bay và một số mặt hàng thực phẩm như thịt bò và cà phê.