Thời hạn huy động và cho vay thường có sự khác biệt, khiến ngân hàng phải cân đối nguồn tài trợ khi nghĩa vụ thanh toán đến hạn trước thời điểm thu hồi vốn gốc. Trong quý III/2026, thuyết minh rủi ro thanh khoản của 27 ngân hàng thương mại cho thấy sự dịch chuyển đáng chú ý về cơ cấu kỳ hạn, đặc biệt ở nhóm 3–12 tháng.
Cuối tháng 9, chênh lệch thanh khoản dưới 1 tháng cải thiện gần 464 nghìn tỷ đồng (27,2%), còn âm 1,24 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, kỳ hạn 1–3 tháng chuyển từ dương 59 nghìn tỷ đồng sang âm gần 161 nghìn tỷ đồng.
Diễn biến rõ nét nhất nằm ở nhóm 3–12 tháng, khi chênh lệch giữa tài sản và nợ phải trả âm gần 1,6 triệu tỷ đồng, sâu thêm 379 nghìn tỷ đồng (31%) so với cuối quý II. Nợ phải trả thuộc kỳ hạn này tăng 474 nghìn tỷ đồng, gần gấp 5 lần mức tăng 95,5 nghìn tỷ đồng của tài sản có cùng thời hạn còn lại.
Trong đó, tiền gửi khách hàng tăng khoảng 401 nghìn tỷ đồng, chiếm 84,5% mức gia tăng nợ phải trả. Giấy tờ có giá tăng thêm 111 nghìn tỷ đồng, trong khi một số khoản nợ khác giảm. Ở chiều tài sản, dư nợ cho vay khách hàng thuộc nhóm kỳ hạn tương ứng chỉ tăng gần 93 nghìn tỷ đồng.
Tính lũy kế đến 12 tháng, tổng chênh lệch của 27 ngân hàng âm khoảng 3 triệu tỷ đồng, sâu thêm 135 nghìn tỷ đồng so với cuối quý II. Trái lại, các kỳ hạn 1–5 năm và trên 5 năm ghi nhận mức dương lần lượt 1,12 triệu tỷ đồng và 3,66 triệu tỷ đồng, cho thấy sự khác biệt giữa lịch thu hồi tài sản và thời điểm nguồn vốn đáo hạn.
Chênh lệch thanh khoản theo kỳ hạn còn lại tại 27 ngân hàng cuối quý II và quý III/2026
Sự dịch chuyển này tập trung đáng kể tại VPBank, MB, Techcombank và HDBank, với tổng mức suy giảm gần 339 nghìn tỷ đồng, tương đương 89,5% mức giảm ròng của cả 27 ngân hàng sau khi tính đến những trường hợp cải thiện.
Riêng VPBank, chênh lệch âm sâu thêm 111 nghìn tỷ đồng, đi cùng mức tăng 95,5 nghìn tỷ đồng của tiền gửi khách hàng thuộc kỳ hạn 3–12 tháng. Tại MB, giấy tờ có giá tăng và tài sản đến hạn giảm, khiến chênh lệch chuyển từ dương 50 nghìn tỷ đồng sang âm 37 nghìn tỷ đồng. Ngược lại, VIB và ACB lần lượt cải thiện 34 nghìn tỷ đồng và 33 nghìn tỷ đồng.
VPBank, MB, Techcombank và HDBank ghi nhận mức suy giảm lớn nhất ở kỳ hạn 3–12 tháng
Trong quản trị tài sản – nguồn vốn (ALM), chênh lệch kỳ hạn phản ánh trạng thái tại từng thời điểm báo cáo, còn khả năng thanh toán thực tế phụ thuộc vào tiền gửi tái tục, nguồn huy động thay thế và tài sản thanh khoản sẵn có.
Với tiền gửi khách hàng chiếm khoảng 82% nợ phải trả thuộc nhóm 3–12 tháng, khả năng duy trì nguồn vốn và điều kiện lãi suất khi tái tục có thể ảnh hưởng đáng kể đến chi phí tài trợ trong những kỳ tiếp theo.
Sự khác biệt giữa tài sản và nguồn vốn còn thể hiện ở kỳ định lại lãi suất. Một khoản vay trung hoặc dài hạn áp dụng lãi suất thả nổi có thể được điều chỉnh sau mỗi 1–3 tháng, dù thời gian thu hồi nợ gốc kéo dài nhiều năm. Trong khi đó, tiền gửi có kỳ hạn thường duy trì mức lãi suất đã thỏa thuận đến ngày đáo hạn hoặc tái tục.
Cuối quý III, khoảng 59,9% dư nợ cho vay được phân loại theo kỳ định lại lãi suất tại 27 ngân hàng thuộc nhóm không quá 3 tháng, so với 48,3% tiền gửi khách hàng theo cách tính tương ứng. Riêng nhóm 1–3 tháng, dư nợ cho vay đạt 5,55 triệu tỷ đồng, gấp khoảng 2,4 lần tiền gửi có cùng kỳ điều chỉnh lãi suất.
Xét toàn bộ tài sản và nợ phải trả nhạy cảm lãi suất nội bảng, chênh lệch tại kỳ hạn 1–3 tháng dương 2,53 triệu tỷ đồng, trong khi các nhóm 3–6 tháng và 6–12 tháng lần lượt âm 320 nghìn tỷ đồng và 1,12 triệu tỷ đồng.
Đáng chú ý, 14/27 ngân hàng có chênh lệch nhạy cảm lãi suất lũy kế đến 3 tháng dương, trong khi chênh lệch thanh khoản cùng kỳ hạn âm. Tại ACB, hai chỉ tiêu này lần lượt dương gần 477 nghìn tỷ đồng và âm khoảng 176 nghìn tỷ đồng.
14 ngân hàng có chênh lệch thanh khoản âm nhưng nhạy cảm lãi suất dương ở kỳ hạn đến 3 tháng
Trường hợp ACB cho thấy thời điểm điều chỉnh lãi suất trên tài sản có thể đến trước kỳ thu hồi vốn gốc. Trong khi đó, tiền gửi đáo hạn được tái tục hoặc thay thế theo điều kiện thị trường, còn lãi suất các khoản vay hiện hữu thay đổi theo hợp đồng.
Sự lệch pha này có thể ảnh hưởng đến biên lãi ròng (NIM), tùy thuộc vào tốc độ và mức độ điều chỉnh lãi suất giữa hai phía bảng cân đối, ngay cả khi quy mô dư nợ ít biến động.
Những thay đổi về cơ cấu kỳ hạn diễn ra trong bối cảnh tín dụng tiếp tục mở rộng. Theo Ngân hàng Nhà nước (NHNN), dư nợ tín dụng toàn hệ thống đến cuối tháng 9 đạt 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,6% so với cuối năm 2025.
Thông tư 50/2026/TT-NHNN quy định nâng giới hạn tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR) từ 85% lên 95%, đồng thời điều chỉnh phương pháp tính. Do hai mức trần sử dụng công thức khác nhau, dư địa tín dụng theo cơ chế mới phụ thuộc vào cơ cấu tài sản và nguồn vốn của từng ngân hàng.
Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/12/2026, còn giới hạn LDR mới được áp dụng theo lộ trình chung từ ngày 1/10/2028, cùng thời điểm triển khai tỷ lệ khả năng chi trả (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR). Các ngân hàng đủ điều kiện có thể đăng ký thực hiện sớm; trước khi chuyển đổi, quy định hiện hành về LDR tiếp tục được áp dụng.
Theo phương pháp mới, nguồn vốn tính LDR được bổ sung vốn chủ sở hữu sau điều chỉnh, một số khoản vay nước ngoài và trái phiếu đủ điều kiện tính vào vốn cấp 2. Cách xác định nguồn vốn liên ngân hàng, giấy tờ có giá và một số khoản cấp tín dụng cũng thay đổi, tạo ra tác động khác nhau giữa các ngân hàng.
Cùng với LDR, LCR đánh giá khả năng đáp ứng dòng tiền ra ròng trong điều kiện căng thẳng 30 ngày, còn NSFR phản ánh mức độ ổn định của nguồn tài trợ. Theo lộ trình chung, LCR tối thiểu tăng lên 100% vào tháng 10/2033, còn NSFR đạt 100% vào tháng 10/2030. Ngân hàng đăng ký áp dụng và đáp ứng ngưỡng tối thiểu 100% đối với cả hai tỷ lệ được miễn tuân thủ giới hạn LDR 95%, song vẫn phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo và chịu sự giám sát của NHNN.
Các tỷ lệ an toàn này được xác định theo những hệ số và giả định riêng, bổ sung việc đánh giá khả năng chi trả và tính ổn định của nguồn tài trợ bên cạnh cơ cấu kỳ hạn trên báo cáo tài chính.
Với những ngân hàng có nguồn huy động đáo hạn trước khi thu hồi nợ cho vay, kéo dài kỳ hạn tiền gửi có thể giảm áp lực tái tài trợ nhưng cũng làm thay đổi chi phí vốn. Việc duy trì thêm tài sản thanh khoản giúp củng cố khả năng chi trả, song có thể ảnh hưởng đến lợi suất danh mục và hiệu quả sinh lời của phần tín dụng tăng thêm.
