Tổng thống Donald Trump đang đe dọa đóng cửa Eo biển Hormuz - tuyến đường thủy huyết mạch mà ông từng nhiều lần yêu cầu Iran phải mở lại vô điều kiện.

Chia sẻ trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho biết Hải quân Mỹ, lực lượng tinh nhuệ nhất thế giới, sẽ bắt đầu quy trình phong toả Eo biển Hormuz.

“Đến một lúc nào đó, chúng ta sẽ đạt tới trạng thái ‘TẤT CẢ ĐƯỢC PHÉP VÀO, TẤT CẢ ĐƯỢC PHÉP RA’, nhưng Iran đã không để điều đó xảy ra”, ông Trump đăng tải trên Truth Social.

Quyết định đóng cửa eo biển đối với các tàu dầu của Iran đã gây ra thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho các quốc gia phụ thuộc vào dầu thô Trung Đông, khiến giá năng lượng tăng vọt trên toàn cầu, bao gồm cả Mỹ.

Vậy tại sao ông Trump lại muốn phong tỏa một eo biển mà chính ông muốn mở lại? 

Thực tế, eo biển này không hoàn toàn bị đóng cửa về mặt kỹ thuật. Iran đã dần dần cho phép một số tàu dầu đi qua để đổi lấy khoản phí thông hành lên tới 2 triệu USD mỗi tàu. Và quan trọng hơn, Iran vẫn cho phép dầu của chính mình lưu thông trong khu vực suốt thời gian chiến tranh.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích Kpler, Iran đã duy trì xuất khẩu trung bình 1,85 triệu thùng dầu thô mỗi ngày tính đến tháng 3, tăng khoảng 100.000 thùng so với ba tháng trước đó.

Như vậy, bằng cách phong tỏa hoàn toàn eo biển, ông Trump có thể cắt đứt nguồn tài chính then chốt cho chính phủ và các hoạt động quân sự của Iran.

Đây là một "đòn bẩy" mà chính quyền Mỹ trước đó vốn ngần ngại sử dụng: Nếu phong tỏa eo biển, chặn đứng cả dầu của Iran, giá dầu thế giới có thể tăng phi mã. Đó là lý do tại sao Hải quân Mỹ từng để các tàu dầu Iran đi qua; bởi bất kỳ lượng dầu nào thoát ra khỏi khu vực lúc này đều giúp kiềm chế phần nào đà tăng của giá dầu.

Trên thực tế, vào tháng 3, Mỹ đã cấp một giấy phép tạm thời cho Iran để bán lượng dầu đang tồn kho trên các tàu ngoài khơi. Mỹ đã cấm vận dầu mỏ Iran trong nhiều thập kỷ và chính quyền Trump đã chặn đứng các hoạt động bán dầu thô của nước này kể từ khi rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2018.

Quyết định dỡ bỏ trừng phạt vào tháng trước của ông Trump đã giải phóng một lượng dầu khổng lồ: 140 triệu thùng, đủ để đáp ứng nhu cầu dầu của toàn thế giới trong khoảng 1,5 ngày (theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ). 

Tuy nhiên, về mặt hình ảnh, lệnh miễn trừ tạm thời trong một tháng này lại gây ra nhiều tranh cãi: Giấy phép này cho phép Iran bán dầu bị trừng phạt để tài trợ cho cuộc chiến chống lại Mỹ và các đồng minh. Iran thậm chí đã thu lợi lớn khi bán dầu với mức giá cao hơn vài USD so với dầu thô Brent tiêu chuẩn quốc tế.

Làn sóng phẫn nộ về giá xăng tăng vọt đã gây áp lực buộc chính quyền Trump phải sớm kết thúc cuộc chiến và việc giải phóng hàng trăm triệu thùng dầu có thể đã giúp ông “mua” thêm một chút thời gian vì đằng nào Iran cũng đang bán dầu.

Việc dỡ bỏ trừng phạt đã mở đường cho lượng dầu này chảy sang các nước phương Tây thay vì chỉ độc quyền cung cấp cho Trung Quốc - khách hàng lớn nhất.

Chính quyền Mỹ đang nỗ lực tìm kiếm mọi đòn bẩy có thể để kiềm chế giá dầu trong khi vẫn tiến hành chiến tranh. Họ đã phối hợp giải phóng kho dự trữ dầu khẩn cấp kỷ lục trên toàn cầu, và tháng trước, gỡ bỏ trừng phạt đối với hàng trăm triệu thùng dầu của Nga.

Giờ đây, ông Trump đang chấp nhận rủi ro đẩy giá xăng dầu tăng cao hơn nữa nhằm tối đa hóa sức ép lên Iran để chấm dứt cuộc chiến. Quyết định phong toả eo biển Hormuz là bước đi đúng đắn hay sai lầm, trong tương lai thế giới sẽ rõ.