Việt Nam gia nhập nhóm 60 quốc gia sử dụng xăng sinh học

Theo Thông tư 50/2025 của Bộ Công Thương, từ hôm nay (1/6), xăng E10 chính thức được bán đại trà trên toàn quốc. Các loại xăng không chì phổ biến như RON95-V, RON95-III sẽ được phối trộn để trở thành xăng sinh học E10.

Đối với xăng E5 RON92 tiếp tục được duy trì đến hết ngày 31/12/2030.

Như vậy, từ ngày 1/6, Việt Nam chính thức gia nhập nhóm 60 quốc gia sử dụng xăng nhiên liệu sinh học, theo Bộ Công Thương.

Cơ quan này cho biết, một trong những lý do căn bản nhất để triển khai E10 là bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Việt Nam hiện phải nhập khẩu phần lớn xăng dầu, phụ thuộc trực tiếp vào biến động thị trường quốc tế. Thay thế 10% lượng xăng tiêu thụ bằng ethanol sản xuất trong nước đồng nghĩa giảm tương ứng kim ngạch nhập khẩu, ước tính tiết kiệm gần 1 tỷ USD ngoại tệ mỗi năm.

Trong khi tình hình địa chính trị năng lượng nhiều biến động, tại phiên họp Bộ Chính trị ngày 20/3 đã phải bàn ứng phó biến động giá xăng dầu do tình hình Trung Đông, chủ động về nhiên liệu trong nước lúc này trở thành yêu cầu an ninh quốc gia.

Nguồn ethanol cho E10 được sản xuất từ sắn, ngô, mía, những cây trồng phổ biến trên đất Việt sẽ tạo nên vòng tuần hoàn kinh tế khép kín: nông nghiệp trong nước cung cấp nguyên liệu, công nghiệp chế biến tạo ethanol, nhiên liệu được tiêu dùng trong nước thay vì ngoại tệ chảy ra ngoài.

Trước đó, từ tháng 5, các doanh nghiệp đã chuẩn bị cho việc chuyển đổi sang xăng E10, trong đó có việc bán thử nghiệm. Ngày 15/5, Tổng công ty Dầu Việt Nam – CTCP (PVOIL), thành viên của Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đã chính thức triển khai kinh doanh xăng sinh học E10 tại gần 1.000 cửa hàng xăng dầu  trên cả nước.

Toàn bộ hoạt động chuẩn bị cho việc triển khai kinh doanh xăng E10 trên toàn quốc của PVOIL đã được hoàn tất, từ hạ tầng pha chế, tồn trữ, vận chuyển đến hệ thống phân phối và phương án đảm bảo nguồn cung nguyên liệu phục vụ pha chế trên quy mô lớn.

Đối với lượng xăng khoáng RON 95 còn tồn tại các cửa hàng, các đơn vị sẽ tiếp tục bán hết trước khi chuyển sang kinh doanh hoàn toàn xăng E10.

Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex, mã: PLX) cho biết hệ thống cửa hàng xăng dầu của Petrolimex đã kinh doanh xăng E10 từ cuối tháng 4, đến ngày 15/5 đạt độ phủ khoảng 80% số cửa hàng và dự kiến hoàn thành việc chuyển đổi sang kinh doanh xăng E10 vào ngày 20/5.

Petrolimex cho biết sau thời gian hơn 8 tháng bán xăng E10 tại TP Hồ Chí Minh, thị trường chưa ghi nhận bất kỳ sự cố hay phản ánh nào từ người tiêu dùng liên quan đến chất lượng.

Sản lượng tiêu thụ trong thời gian thí điểm E10 đã tăng khoảng 40% so với thời điểm ban đầu. Trong thời gian gần đây, sản lượng kinh doanh xăng E10 đang ở mức 3.000 – 4.000m3/ngày.

Bộ Công Thương cho biết việc chuẩn bị nguồn cung xăng E10 đã được triển khai tương đối đầy đủ ở cả ba khâu gồm nguồn cung ethanol E100, năng lực phối trộn và hệ thống phân phối bán lẻ.

Cụ thể, về nguồn cung ethanol (E100), với mức tiêu thụ xăng của cả nước khoảng 1 triệu m³/tháng, thì lượng E100 cần khoảng 100.000 m3/tháng, từ nguồn sản xuất trong nước hiện có khoảng 25.000 m3/tháng và nhập khẩu  khoảng 75.000 m3/tháng về cơ bản, các doanh nghiệp đã chủ động đủ để đáp ứng nhu cầu phối trộn.

Về năng lực phối trộn, tính đến cuối tháng 5, cả nước có 13/26 thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu  đã và đang đầu tư hệ thống trạm phối trộn xăng sinh học với tổng công suất phối trộn đạt trên 1 triệu m3/tháng, vượt nhu cầu xăng dầu cả nước (khoảng 1 triệu m3/tháng).

Trong đó, có 3 doanh nghiệp, đã được cấp phép phối trộn với công suất khoảng 890.000 m³/tháng và 10 doanh nghiệp đang chờ được cấp giấy phép để pha chế, phối trộn xăng E10 với công suất khoảng 297.600 m3/tháng.

Ngoài ra, nhà máy lọc dầu Bình Sơn cũng có thể thực hiện phối trộn xăng sinh học E5, E10 với công suất khoảng 20.000 - 40.000 m3/tháng trong tháng 5 và 70.000 - 90.000 m3/tháng từ tháng 6 khi có yêu cầu.

Nguồn ethanol cho E10 được sản xuất từ sắn, ngô, mía, những cây trồng phổ biến trên đất Việt sẽ tạo nên vòng tuần hoàn kinh tế khép kín: nông nghiệp trong nước cung cấp nguyên liệu, công nghiệp chế biến tạo ethanol, nhiên liệu được tiêu dùng trong nước thay vì ngoại tệ chảy ra ngoài.

Bài học rút ra từ triển khai xăng E5

Trước xăng E10, xăng sinh học E5RON92 đã từng được triển khai. Tuy nhiên, việc triển khai xăng E5RON92 trải qua nhiều lần trì hoãn và không mấy thành công.

Theo thông tin từ Bộ Công Thương, từ tháng 12/2014, xăng E5RON92 được triển khai thí điểm tại 7 địa phương gồm Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ngãi, Đà Nẵng, TP. HCM, Bà Rịa - Vũng Tàu, Cần Thơ.

Tuy nhiên sau đó, xăng E5 liên tục bị trì hoãn từ năm 2015 sang 2016, giữa 2017 và cuối cùng bắt buộc toàn quốc từ ngày 1/1/2018 (chậm 3 năm). Xăng E10 vốn có lộ trình từ 2017 bị trì hoãn gần 9 năm.

E5RON92 từng chiếm tới khoảng 42% tổng lượng xăng cả nước (RON95 khoảng 58%). Nhưng sau đó lại giảm sút khó tưởng tượng sau 6 năm.

Bộ Công Thương đã chỉ ra 4 nguyên nhân dẫn đến sự thất bại của E5. Thứ nhất, chênh lệch giá không đủ hấp dẫn: thuế bảo vệ môi trường với E5 ở mức cao (3.800 đồng/lít, bằng ~95% thuế xăng khoáng RON92), khiến E5 chỉ rẻ hơn RON95 khoảng 800–1.200 đồng/lít, quá mỏng để thuyết phục.

Thứ hai, nền xăng RON92 chất lượng thấp: điểm yếu chí mạng. Phần lớn xe đời mới được khuyến cáo dùng octan từ 95 trở lên; người dùng phản ánh xe nhanh nóng máy, tốn xăng hơn, máy ì.

Thứ ba, tâm lý e ngại "E5 hại máy, tốn xăng" lan rộng mà không được phản bác kịp thời bằng khoa học; truyền thông không chủ động.

Thứ tư, bán song song với RON95 khiến việc thúc đẩy chuyển đổi gặp khó khăn. Cộng hưởng thêm: giá dầu thế giới giảm mạnh làm ethanol kém cạnh tranh; xung đột thương mại Mỹ - Trung 2019 - 2020 gây bất ổn nguồn.

Mới đây, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết trong giai đoạn trước đây, Việt Nam đã áp dụng song song cả xăng khoáng và xăng sinh học để người dân có thời gian làm quen, thị trường có điều kiện thích nghi, doanh nghiệp từng bước hoàn thiện hạ tầng phân phối, kỹ thuật và nguồn cung.

Tuy nhiên, thực tiễn tại nhiều quốc gia cho thấy, nếu duy trì đồng thời quá nhiều chủng loại nhiên liệu trong thời gian dài sẽ phát sinh nhiều bất cập như tăng chi phí logistics, tồn chứa, phân phối; gây khó khăn cho doanh nghiệp bán lẻ; đồng thời làm giảm hiệu quả của chính sách chuyển đổi năng lượng xanh.

Theo ông, xăng sinh học E10 đã được nghiên cứu, thử nghiệm và đánh giá phù hợp với phần lớn phương tiện đang lưu hành hiện nay. Việc sử dụng xăng E10 không chỉ giúp giảm phát thải ra môi trường mà còn góp phần giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, thúc đẩy tiêu thụ nguyên liệu sinh học trong nước, tạo đầu ra cho sản xuất nông nghiệp và nâng cao khả năng tự chủ năng lượng quốc gia.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định: “Chúng tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng, lộ trình chuyển đổi được xây dựng theo hướng từng bước, có đánh giá tác động kỹ lưỡng, không thực hiện đột ngột.

Trong quá trình triển khai, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, doanh nghiệp để bảo đảm nguồn cung ổn định, chất lượng nhiên liệu, quyền lợi người tiêu dùng và đặc biệt, Bộ cũng sẽ tiếp tục cung cấp thêm các thông tin thông minh bạch để người dân yên tâm sử dụng”.

Đối với một số thông tin lo ngại về tính tương thích của động cơ xe khi sử dụng xăng E10, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, Bộ Công Thương đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn, các trường đại học, chuyên gia về động cơ, nhiên liệu, các hiệp hội sản xuất ô tô, xe máy và doanh nghiệp liên quan để đánh giá mức độ tương thích của phương tiện đối với xăng E10.

“Qua rà soát, đánh giá và tham khảo kinh nghiệm quốc tế cho thấy, phần lớn ô tô, xe máy đang lưu hành hiện nay tại Việt Nam đều có thể sử dụng xăng E10 theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Thực tế, E10 hiện đang được sử dụng phổ biến tại nhiều quốc gia như Mỹ, Brazil, Thái Lan hay Philippines”, Thứ trưởng Tân cho biết.