Tháng 4 vừa qua, nhóm cổ phiếu bán dẫn bùng nổ với mức tăng hơn 38%, ghi nhận hiệu suất hàng tháng cao nhất kể từ tháng 2/2000.

Ngày 30/4, Alphabet (công ty mẹ của Google) tăng vọt 10%, thổi bay mọi giới hạn khi vốn hóa thị trường tăng thêm hơn 421 tỷ USD chỉ trong một ngày. Theo dữ liệu từ Dow Jones Market Data, đây là mức tăng trưởng trong ngày lớn thứ hai lịch sử chứng khoán.

Trong bản tin gần đây, phóng viên Wall Street Journal đã đặt một câu hỏi: Liệu chúng ta có đang ở trong một thời kỳ bong bóng? Độc giả từ khắp nơi trên thế giới đã gửi về những góc nhìn đầy trái chiều.

“Nói ngắn gọn: Có!", Peter Hansen, một độc giả tại Paraguay quả quyết. 

“Chắc chắn là bong bóng rồi”, Tom Hagedorn từ Ohio đồng tình. 

Ngược lại, Christoph Stahl tại Munich lại nhận định: “Không, đây không phải kiểu bong bóng kinh điển. Dù mức tăng giá là phi thường, nhưng giá vẫn tiếp tục tăng vì lợi nhuận vẫn đang tăng trưởng. Lợi nhuận chính là nguồn sữa mẹ nuôi dưỡng thị trường”.

Theo các chuyên gia, việc định vị bong bóng khó hơn chúng ta tưởng rất nhiều. Nếu là dễ dàng, thì ai cũng làm được. Và nếu ai cũng làm được, ngay từ đầu bong bóng đã không thể hình thành. Nhà đầu tư sẽ sớm nhìn thấy sự phình to của nó, nhanh chóng né tránh hoặc đặt cược ngược lại.

Hơn nữa, chúng ta rất dễ nhầm lẫn việc định giá quá cao ở một vài ngách của thị trường là dấu hiệu cho thấy mọi thứ đều là bong bóng. Thực tế, luôn có ít nhất một vài công ty hoặc ngành nghề tăng trưởng nhanh và cao đến mức trông chẳng khác gì một quả bóng.

Ngay cả khi cổ phiếu có vẻ đắt đỏ, cũng thật khó để khẳng định chắc chắn rằng chúng sẽ sụp đổ. Suy cho cùng, vào thời điểm đó, rất ít người tiên liệu được sự phấn khích tột độ mà các nhà đầu tư dành cho Trí tuệ Nhân tạo (AI) sau này. 

Có một vài biến số giúp chúng ta bớt đoán mò khi cố gắng nhận diện bong bóng. Owen Lamont, Giám đốc quản lý danh mục tại Acadian Asset Management, đã viết rất nhiều về những thái cực của thị trường.

Ông đùa rằng một định nghĩa về bong bóng là: “Khi tôi nghĩ thị trường đã quá đắt và rồi nó lại tăng gấp đôi”, giống như năm 1999 (năm đó chỉ số Nasdaq 100 tăng 102%, sau khi đã tăng 85% vào năm 1998).

Nghiêm túc hơn, ông Lamont nhìn lại lịch sử và chỉ ra vài thành tố không thể thiếu của một bong bóng: không chỉ là giá cổ phiếu cao, mà còn là biến động lớn, khối lượng giao dịch đột biến và sự lan truyền của cái mà ông gọi là niềm tin bong bóng.

Sẽ có thêm một thành tố tất yếu khác: Tâm lý phòng thủ.

Khi những người hâm mộ một tài sản bị định giá quá cao chuyển từ việc ca ngợi lợi ích sang tấn công những người chỉ trích, bạn có thể khá chắc chắn rằng đó là một bong bóng.

Điều này đã xảy ra vào cuối năm 1999 với cổ phiếu Internet và vào năm 2021 với Bitcoin, khi những người ủng hộ chỉ trích dữ dội bên hoài nghi - ngay trước khi giá cả lao dốc. 

Thành tố tiếp theo chính là làn sóng phát hành cổ phiếu ồ ạt. Hãy nhớ lại giai đoạn 2020-2021 khi hàng trăm công ty SPAC (công ty rỗng để thâu tóm) phát hành cổ phiếu mới. Khi bong bóng đó vỡ, các nhà đầu tư bên ngoài đã mất ít nhất 100 tỷ USD.

Hoặc nhìn lại cơn cuồng loạn dot-com cuối thập niên 90, khi eToys, Pets.com và hàng loạt công ty Internet sớm nở tối tàn tràn ngập thị trường với các đợt phát hành IPO.

Ít nhất cho đến nay, thị trường vẫn chưa lụt bởi các đợt phát hành cổ phiếu mới. Tuy nhiên, điều này có thể thay đổi nếu SpaceX, Anthropic, OpenAI và các gã khổng lồ khác niêm yết vào cuối năm nay như kỳ vọng. 

Dấu hiệu cuối cùng của bong bóng là hành vi đuổi theo lợi nhuận (performance-chasing). Một tài sản tăng giá vì người ta đang mua nó, thế là càng có nhiều người mua thêm, khiến giá càng đẩy lên cao hơn.

Nhưng những tháng gần đây, thứ chúng ta thấy lại ngược lại: các nhà đầu tư cá nhân đã mua cổ phiếu khi có tin xấu về thuế quan, chiến tranh hay lạm phát. Đây là hành vi lội ngược dòng, không phải là đuổi theo giá.