Rắc rối về Iran và ẩn số từ Trung Quốc

Đầu tuần trước, giá dầu thô thế giới có lúc đã giảm xuống dưới 70 USD/thùng. Khi đó, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz bắt đầu phục hồi và thị trường năng lượng xem như cuộc chiến ở Iran đã kết thúc.

Tuy nhiên, suy nghĩ này có thể quá lạc quan. Trong thời gian giao tranh, gần 1 tỷ thùng dầu từ các kho dự trữ chiến lược trên toàn cầu đã được rút ra và sẽ cần được bổ sung trở lại. Trong khi đó, một số nhà máy lọc dầu ở Trung Đông vẫn chưa khôi phục hoàn toàn hoạt động, còn Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa tuyên bố thỏa thuận hòa bình "tạm thời" với Iran đã chấm dứt.

Thực tế là Mỹ và Iran sẽ không thể sớm đạt được thỏa thuận hòa bình lâu dài, dù cho hai nước không nối lại chiến dịch quân sự quy mô lớn.

Theo chia sẻ của các chuyên gia năng lượng với tờ Fortune, điều này đồng nghĩa với việc lưu lượng vận chuyển qua eo biển Hormuz sẽ thấp hơn mức bình thường trong suốt nhiều tháng tới, không đủ đáp ứng đợt gia tăng nhu cầu khi Trung Quốc và các nhà máy lọc dầu trên thế giới bắt đầu tăng nhập khẩu trở lại. Họ cảnh báo giá dầu rất có thể sẽ tăng lên mức gần 90 USD/thùng.

Ông Marshall Adkins, Trưởng nhóm đầu tư năng lượng của Ngân hàng Raymond James, cảnh báo: “Thị trường nghĩ mọi chuyện đã trở lại bình thường. Nhưng dựa trên quãng thời gian dài theo dõi Iran, tôi không cho rằng viễn cảnh đó sẽ xảy ra. Đó chưa bao giờ là cách hành xử của Iran trong 45 năm qua”.

Tổng thống Trump có lẽ cũng đã nhận ra điều đó. Trong lúc Mỹ cố gắng tăng lưu lượng giao thông qua tuyến đường gần lãnh hải của Oman, Iran đã nổ súng vào một số tàu thuyền vào tuần trước. Mỹ đáp trả bằng cách không kích hàng trăm mục tiêu của Iran.

Tại hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra ở Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày 8/7, ông Trump tuyên bố thỏa thuận tạm thời với Iran đã "kết thúc”. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ cũng nói ông không nghĩ rằng một cuộc chiến toàn diện sẽ tái diễn. Ông cố trấn an: “Bất cứ chuyện gì xảy ra cũng sẽ kết thúc nhanh chóng".

Song, tổng thống Mỹ vẫn chưa đưa ra được lộ trình rõ ràng để dẫn đến một kế hoạch hòa bình lâu dài.

Ông Adkins tin rằng Iran sẽ chỉ dừng lại cho đến khi triển khai được hệ thống thu phí với tàu thuyền đi qua Hormuz dưới danh nghĩa phí dịch vụ. Ngoài ra, việc Iran nắm quyền kiểm soát nhiều khả năng sẽ khiến lưu lượng vận chuyển chỉ còn khoảng một nửa so với mức bình thường.

Xét cho cùng, phần lớn số dầu được vận chuyển kể từ giữa tháng 6 đều là dầu của Iran, trong khi thông thường, dầu từ Iran chỉ chiếm khoảng 10% tổng lưu lượng.

Ngay cả khi Arab Saudi hay Các Tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cố chuyển thêm dầu qua các đường ống dẫn, quá trình này cũng sẽ tốn thời gian. Ít nhất 5% nguồn cung dầu toàn cầu bị gián đoạn trong nhiều tháng nữa. “Đó vẫn là một con số lớn”, ông Adkins lưu ý.

Ông Dan Pickering, nhà sáng lập công ty tư vấn Pickering Energy Partners, bình luận: “Cho tới nay, phía Iran có vẻ khá thành công trong việc trì hoãn mọi việc và làm đối phương nản lòng. Chế độ tại Iran không có vẻ như đang lung lay”.

Tuy nhiên, ông Pickering chú ý đến Trung Quốc nhiều hơn là Iran. Đó là bởi trong thời gian qua, Trung Quốc đã giảm lượng dầu nhập khẩu tới 5 triệu thùng/ngày và dựa vào trữ lượng trong nước.

Gần đây, sản lượng dầu thế giới đã tăng trở lại nhưng như cầu thì chưa, giá dầu vì thế giảm mạnh hơn dự kiến. Tuy nhiên, điều đó nhiều khả năng sẽ sớm thay đổi. Ông Pickering dự đoán Trung Quốc sẽ bắt đầu tăng nhập khẩu dầu vào cuối tháng 8.

Vị chuyên gia chỉ ra: “Chúng ta đang ở trong giai đoạn ‘trăng mật’ khi nhu cầu từ Trung Quốc chưa quay trở lại. Đây là điều rất quan trọng.  Trong thời gian qua, Trung Quốc không giảm mạnh tiêu thụ xăng dầu mà giảm mạnh nhập khẩu. Tôi nghĩ nhà đầu tư chưa chú ý đủ đến vấn đề này”.

Các kho dự trữ sẽ phải được bổ sung

Vào đầu tháng 7, khi sản lượng tại châu Mỹ gia tăng và sản lượng tại Trung Đông bắt đầu phục hồi, thị trường năng lượng nhanh chóng chuyển từ lo ngại thiếu hụt sang cảnh báo dư cung.

Theo ông Pickering, nhận định đó có thể sẽ sớm thay đổi.

Ví dụ, Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ (SPR) hiện chỉ còn hơn 300 triệu thùng, mức thấp nhất kể từ năm 1983.

Theo giờ phân tích, do Tổng thống Trump muốn tránh để giá nhiên liệu tăng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, Mỹ nhiều khả năng sẽ chưa bổ sung SPR trước tháng 11. Tuy nhiên, dù là cuối năm nay hay đầu năm sau, Washington cuối cùng vẫn sẽ phải mua dầu để tái tích trữ.

Tương tự, thành phố Cushing, bang Oklahoma - trung tâm lưu trữ và giao dịch dầu mỏ lớn nhất nước Mỹ - cũng đang tiến sát ngưỡng tồn kho nguy hiểm. Tuần trước, lượng dầu tại Cushing đã giảm xuống còn 19,6 triệu thùng

Khi trữ lượng xuống dưới 20 triệu thùng, phần lớn lượng dầu còn lại thực tế không thể khai thác, nhằm đảo bảo khả năng vận hành của hệ thống.

Ngoài ra, trong thời gian giao tranh với Iran, Mỹ đã xuất khẩu khối lượng dầu và nhiên liệu tinh chế ở mức kỷ lục, đẩy biên lợi nhuận lọc dầu lên mức cao hiếm thấy.

Theo ông Adkins, điều đó sẽ tạo động lực để các nhà máy lọc dầu, đặc biệt tại Trung Quốc, sớm tăng công suất trở lại.

"Các nhà máy lọc dầu của Trung Quốc sẽ nghĩ rằng: 'Biên lợi nhuận hiện giờ khá hấp dẫn. Đã đến lúc khởi động lại hoạt động.' Tôi cho rằng quá trình đó có lẽ đang bắt đầu ngay lúc này”, ông lưu ý.