Sau giai đoạn hạ nhiệt vào cuối quý II, mặt bằng giá trong nước đang chịu áp lực tăng trở lại. Theo Cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 7/2026 tăng 0,13% so với tháng trước và tháng 8 tăng mạnh hơn, 0,47%.

Tính chung 8 tháng, CPI tăng 4,45% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 3,25% của cùng kỳ năm 2025 và chỉ thấp hơn 0,05 điểm phần trăm so với mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5% trong năm 2026.

Lý giải về mức tăng này, theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia, trong thời gian qua, xung đột vũ trang và các diễn biến địa chính trị khiến giá năng lượng trên thế giới ở mức khá cao. Điều này kéo theo giá nhiều loại hàng hóa tăng, qua đó tác động đến lạm phát trong nước.

Bên cạnh đó, một số yếu tố trong nước cũng tạo áp lực lên mặt bằng giá, trong đó có sự gia tăng của đầu tư và tiêu dùng. Một số mặt hàng, dịch vụ trong nước cũng đã được điều chỉnh giá, như điện, chi phí giáo dục, nhà ở và giao thông, qua đó tác động tương ứng đến lạm phát.

Trong bối cảnh đó, TS. Cấn Văn Lực cho rằng Việt Nam về cơ bản vẫn đang kiểm soát tương đối tốt tình hình. Cụ thể, đối với các mặt hàng do Nhà nước quản lý, cơ quan chức năng vẫn kiểm soát thời điểm và mức độ điều chỉnh giá phù hợp nhằm bảo đảm tác động đến lạm phát không quá lớn.

Theo chuyên gia, việc phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ đã và đang được thực hiện theo hướng tích cực, khả quan hơn so với giai đoạn trước. Nguồn cung, đặc biệt là nguồn cung hàng hóa và dịch vụ thiết yếu cũng được bảo đảm khá tốt

“Lạm phát về cơ bản vẫn trong tầm kiểm soát, có thể xoay quanh mức 4,5% mà Quốc hội cho phép”, ông Lực đánh giá.

Nguy cơ vượt giới hạn

Tuy vậy, TS. Cấn Văn Lực cảnh báo áp lực lạm phát từ nay đến cuối năm vẫn hiện hữu, nhất là trong bối cảnh tình hình thế giới còn nhiều bất ổn. Diễn biến xung đột, giá năng lượng và các yếu tố địa chính trị có thể tác động đến mặt bằng giá trong nước. Nếu các yếu tố bất lợi từ bên ngoài gia tăng, lạm phát có thể cao hơn mức 4,5%.

“Việt Nam cần làm tốt hơn việc phối hợp các chính sách trong nước, đặc biệt là chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa và chính sách giá, nhằm bảo đảm nếu lạm phát tăng thì vẫn ở trong tầm kiểm soát, tốt nhất là duy trì dưới 5%”, ông Lực nêu rõ.

Trao đổi với chúng tôi, GS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế cho rằng trong 4 tháng cuối năm, nhu cầu tiêu dùng, sản xuất, xây dựng và đầu tư thường tăng, kéo theo nhu cầu đối với năng lượng, vật liệu, vận tải và các yếu tố đầu vào. Trong khi đó, tiến độ điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục và một số dịch vụ công cũng tác động trực tiếp đến CPI.

Bên cạnh đó, thời tiết, thiên tai, dịch bệnh hoặc những biến động bất thường về nguồn cung có thể khiến giá lương thực, thực phẩm tăng cục bộ. Chi phí logistics, tỷ giá và tâm lý kỳ vọng giá tăng cũng có thể làm gia tăng mức độ truyền dẫn của các cú sốc giá.

Đáng quan ngại, nếu các yếu tố bất lợi từ bên ngoài và trong nước đồng thời xảy ra như xung đột tại Trung Đông kéo dài hoặc lan rộng, giá dầu tăng mạnh, logistics quốc tế gián đoạn, tỷ giá chịu áp lực, cùng với việc điều chỉnh giá các dịch vụ công và nguồn cung lương thực, thực phẩm gặp bất lợi, áp lực lên mặt bằng giá sẽ gia tăng đáng kể.

“Khi đó, CPI bình quân năm 2026 có thể vượt 4,8%, thậm chí lên vùng 5,0 - 5,2% nếu các biện pháp ứng phó không được triển khai kịp thời”, ông Long quan ngại.

Cần xử lý các yếu tố tác động

Nếu kịch bản xấu xảy ra, TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế cho rằng lạm phát cao sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới cả tổng cung và tổng cầu của nền kinh tế. Đối với tổng cung, áp lực lạm phát khiến doanh nghiệp giảm lợi nhuận, mất động lực đầu tư, từ đó làm giảm động lực tăng trưởng và nguồn cung hàng hóa. Đối với người tiêu dùng, giá cả tăng khiến họ phải tiết giảm chi tiêu.

Bên cạnh đó, lạm phát cao sẽ kéo theo lãi suất cao, làm giảm cả đầu tư và tiêu dùng. Những tác động này ảnh hưởng trực tiếp tới tổng cung, tổng cầu, an sinh xã hội và cuối cùng là chất lượng sống của người dân.

Để kiểm soát lạm phát, ông Phong cho rằng cần xử lý các yếu tố tác động đến bốn loại lạm phát, gồm lạm phát tiền tệ, lạm phát cầu kéo, lạm phát ngoại nhập và lạm phát chi phí đẩy.

Theo đó, chính sách tài chính, tiền tệ cần được phối hợp chặt chẽ, vừa hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng hai con số, vừa kiểm soát dòng vốn, hướng nguồn lực vào đúng lĩnh vực sản xuất, những lĩnh vực phù hợp, tránh thất thoát, đầu cơ hoặc tạo ra lượng cầu ảo trong khi không tạo ra nguồn cung thực tế.

Bên cạnh đó, đối với giá cả, chi phí, đặc biệt là giá dịch vụ công, cần có lộ trình phù hợp để không tạo xung lực lạm phát kép khi có sự dồn ghép và cộng hưởng các đợt tăng giá.

“Trước áp lực lạm phát ngoại nhập, cần chủ động chuẩn bị các kịch bản thích ứng, đặc biệt khi giá nhiên liệu tăng cao trong bối cảnh Trung Đông và châu Âu còn nhiều diễn biến phức tạp”, ông Phong lưu ý.

Ông Long đề nghị cần xây dựng kịch bản điều hành giá theo từng tháng, xác định rõ dư địa CPI còn lại, các mặt hàng có thể điều chỉnh và mức tác động dự kiến. Đồng thời, tránh để nhiều mặt hàng thiết yếu cùng tăng giá trong một thời điểm.

Với giá điện, y tế, giáo dục và các dịch vụ công, cần điều chỉnh theo lộ trình, lựa chọn thời điểm phù hợp và hạn chế tác động cộng hưởng lên CPI. Khi cần thiết, có chính sách hỗ trợ các nhóm dễ bị ảnh hưởng.

Cùng với đó, cần bảo đảm nguồn cung lương thực, thực phẩm, xăng dầu, thuốc và vật liệu xây dựng; chủ động dự trữ hàng hóa và chuẩn bị nguồn cung cho cuối năm. Kiểm soát chi phí vận tải, logistics và giảm các khâu trung gian cũng giúp hạn chế áp lực tăng giá.

Đối với vật liệu xây dựng, cần minh bạch nguồn cung, giá tham chiếu và tháo gỡ vướng mắc về nguồn vật liệu, đồng thời ngăn chặn đầu cơ, thao túng giá. Công tác kiểm tra thị trường cần được tăng cường để xử lý các hành vi găm hàng, buôn lậu, gian lận thương mại và tăng giá bất hợp lý.

“Đặc biệt, cần đẩy mạnh truyền thông chính sách và xây dựng hệ thống dữ liệu giá cập nhật thường xuyên. Đây là cơ sở để cơ quan quản lý dự báo sớm biến động, kiểm soát kỳ vọng lạm phát và chủ động ứng phó với các cú sốc giá”, ông Long nhấn mạnh.