Nhu cầu vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp Việt Nam ngày càng lớn, trong khi khả năng tiếp cận nguồn lực tài chính vẫn là thách thức, đặc biệt với khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).

Ở chiều ngược lại, nguồn lực tài chính trong dân cư còn đáng kể, còn các định chế đầu tư quốc tế có khả năng phân bổ lượng vốn lớn vào những thị trường đáp ứng yêu cầu.

PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC), cho rằng vấn đề không hẳn nằm ở việc thiếu tiền.

"Theo tôi, hiện nay thực sự chúng ta không có thiếu vốn cho doanh nghiệp", ông Huân nhận định tại Made by Vietnam Forum 2026.

Theo vị chuyên gia, tiền và vàng trong dân vẫn còn nhiều nhưng chưa có chiến lược huy động hiệu quả. Trong khi đó, các định chế tài chính quốc tế có khả năng phân bổ hàng chục tỷ USD vào những thị trường phù hợp.

"Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta thiếu những doanh nghiệp đủ điều kiện để có thể nhận được dòng vốn đó, và thiếu những cơ chế để giúp doanh nghiệp chuẩn hóa, đáp ứng các điều kiện", ông nhấn mạnh.

Rào cản tiếp cận dòng vốn quốc tế

Theo ông Huân, hiện chỉ một bộ phận tập đoàn lớn và doanh nghiệp niêm yết đáp ứng được các tiêu chuẩn huy động vốn quốc tế thông qua phát hành cổ phiếu, trái phiếu hoặc những công cụ tài chính khác.

Để cải thiện khả năng tiếp cận, doanh nghiệp cần đáp ứng các yêu cầu về quản trị, hệ thống tài chính kế toán theo chuẩn quốc tế và xếp hạng tín nhiệm.

Ở cấp độ vĩ mô, việc nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư (investment grade) cũng được xem là yếu tố quan trọng. Việt Nam hiện vẫn nằm dưới ngưỡng này, ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn quốc tế với chi phí hợp lý.

Theo phân tích của ông Huân, cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn nước ngoài với lãi suất thấp hơn.

Với SME, những hạn chế về khả năng tiếp cận vốn càng rõ nét. Tình trạng sử dụng nhiều hệ thống sổ sách kế toán, thiếu tài sản bảo đảm hoặc dòng tiền không minh bạch khiến các ngân hàng và quỹ đầu tư khó đánh giá rủi ro.

Nhà đầu tư tìm kiếm điều gì ở doanh nghiệp Việt?

Ở góc nhìn nhà đầu tư, TS. Dương Như Hùng, giảng viên Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP HCM, nguyên Thành viên Hội đồng Chỉ số HOSE, cho rằng hai yếu tố quan trọng nhất khi nhà đầu tư nước ngoài rót vốn vào doanh nghiệp Việt là suất sinh lợi kỳ vọng và rủi ro.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông nhấn mạnh nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận mà còn đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, khả năng tạo dòng tiền và triển vọng mở rộng thị trường.

Về rủi ro, nhà đầu tư có thể chấp nhận một năm kinh doanh thua lỗ nhưng khó chấp nhận báo cáo tài chính thiếu tin cậy hoặc thông tin không đầy đủ để ra quyết định.

Bên cạnh đó, cấu trúc vốn cũng cần phù hợp với đặc điểm doanh nghiệp và mục đích sử dụng, từ vay ngân hàng, phát hành trái phiếu đến huy động vốn cổ phần.

Theo ông Nguyễn Hữu Huân, các quỹ đầu tư tư nhân không nhất thiết đòi hỏi doanh nghiệp hoàn thiện toàn bộ hệ thống quản trị ngay từ đầu. Họ có thể tham gia sở hữu 20–30% cổ phần, cử đại diện vào HĐQT để hỗ trợ chuẩn hóa hoạt động, với kỳ vọng cải thiện hiệu quả kinh doanh và gia tăng giá trị khoản đầu tư.

Dù vậy, doanh nghiệp trước hết vẫn cần chứng minh mô hình kinh doanh có khả năng tạo lợi nhuận và duy trì hoạt động.

Mở thêm đường dẫn vốn cho doanh nghiệp

Bên cạnh nâng cao năng lực tiếp nhận vốn, việc đa dạng hóa phương thức huy động cũng được các chuyên gia đề cập.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Trịnh Thanh Cần, Thành viên HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Chứng khoán Kafi, cho rằng IPO thường phù hợp khi doanh nghiệp đã trưởng thành và sẵn sàng tiếp cận thị trường đại chúng.

Ở các giai đoạn trước đó, doanh nghiệp có thể tìm đến quỹ đầu tư tư nhân (private equity), văn phòng quản lý tài sản gia đình (family office) hoặc đối tác chiến lược.

Với nhu cầu xây dựng nhà máy, triển khai dự án, những lựa chọn khác gồm phát hành trái phiếu hoặc vay hợp vốn. Doanh nghiệp muốn mở rộng thị trường xuất khẩu cũng có thể tìm kiếm đối tác liên doanh để bổ sung vốn và phát triển đầu ra.

Theo lãnh đạo Kafi, Trung tâm Tài chính quốc tế có thể giúp thu hẹp khoảng cách giữa doanh nghiệp Việt Nam và các nhà đầu tư nước ngoài, tạo điều kiện để những định chế quốc tế tiếp xúc trực tiếp với doanh nghiệp trong nước.

Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Hữu Huân cho biết VIFC-HCMC đang nghiên cứu các cơ chế huy động vốn dành cho SME, thay vì chỉ tập trung vào những tập đoàn lớn.

Một hướng là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho phép các nền tảng thương mại điện tử tham gia cung cấp vốn dựa trên dữ liệu kinh doanh và dòng tiền.

VIFC-HCMC đang làm việc với một số sàn thương mại điện tử để nghiên cứu mô hình cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh trên các nền tảng này.

Khác với phương thức cho vay ngân hàng thường yêu cầu tài sản bảo đảm, các nền tảng thương mại điện tử có thể tận dụng dữ liệu giao dịch và dòng tiền để đánh giá khả năng trả nợ.

Ông Huân dẫn thông tin từ những đơn vị đã triển khai mô hình ở nước ngoài, cho biết tỷ lệ nợ xấu dưới 1%, dù các khoản vay chủ yếu dựa trên dòng tiền và không có tài sản bảo đảm. Việc triển khai tại Việt Nam vẫn cần khung pháp lý và cơ chế thử nghiệm phù hợp.

Ngoài ra, VIFC-HCMC cũng định hướng phát triển các thị trường vốn quốc tế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước tiếp cận nguồn vốn thông qua phát hành cổ phiếu, trái phiếu quốc tế.

Dù có thêm những kênh huy động mới, khả năng tiếp cận vốn vẫn phụ thuộc vào năng lực kinh doanh, mức độ minh bạch và khả năng đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư.