Một trong những cuộc khủng hoảng dầu mỏ nghiêm trọng nhất thập kỷ đang đặt Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vào tình thế đầy thách thức, khi các nhà hoạch định chính sách chuẩn bị nhóm họp trong tuần này để quyết định bước đi tiếp theo cho nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu rung chuyển. Giá dầu thô WTI, chuẩn dầu của Mỹ, có thời điểm vọt lên khoảng 120 USD/thùng trong tuần qua, làm dấy lên lo ngại rằng chi phí của hầu hết hàng hóa và dịch vụ tại Mỹ sẽ leo thang theo đà tăng của năng lượng.
Không chỉ gây áp lực lạm phát, giá dầu tăng mạnh còn có thể khiến doanh nghiệp và người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, kéo theo nguy cơ tuyển dụng chậm lại và tăng trưởng kinh tế suy yếu. Chính sự kết hợp giữa lạm phát cao và thị trường lao động có dấu hiệu suy yếu đang khiến Fed đối mặt với một bài toán khó.
Thời điểm này cũng đặc biệt nhạy cảm khi Kevin Warsh, ứng viên được Tổng thống Donald Trump đề cử cho vị trí Chủ tịch Fed, vẫn đang chờ Thượng viện phê chuẩn. Trong bối cảnh giá năng lượng tăng mạnh, việc tranh luận về khả năng hạ lãi suất trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.
Fed chưa từng phải đối mặt với cú sốc năng lượng nghiêm trọng như hiện nay kể từ cuộc chiến Ả Rập-Israel năm 1973, sự kiện từng châm ngòi cho giai đoạn lạm phát đình trệ kéo dài trong thập niên 1970. Hiện cấu trúc nền kinh tế Mỹ hiện nay đã thay đổi đáng kể so với nửa thế kỷ trước.
Mỹ là quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới, do đó mức độ phụ thuộc vào nguồn dầu nhập khẩu thấp hơn nhiều so với giai đoạn trước. Dù vậy, các chuyên gia cho rằng quy mô gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu trong cuộc khủng hoảng lần này thậm chí còn lớn hơn.
Ông Nicholas Mulder, Giáo sư lịch sử tại Đại học Cornell, cho biết lượng dầu tại khu vực Vịnh Ba Tư bị đình trệ do chiến sự hiện nay lớn gấp nhiều lần so với cuộc khủng hoảng năm 1973.
Fed chưa từng phải đối mặt với cú sốc năng lượng nghiêm trọng như hiện nay kể từ cuộc chiến Ả Rập-Israel năm 1973 (Nguồn: CNBC)
“Hiện có khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày bị gián đoạn do xung đột, trong khi con số này vào năm 1973 chỉ khoảng 4,5 triệu thùng/ngày. Quy mô lần này lớn hơn nhiều”, ông nói.
Trong cuộc khủng hoảng năm 1973, các nước Arab thuộc Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) đã cắt nguồn cung dầu cho phương Tây sau khi Mỹ ủng hộ Israel. Điều này khiến nền kinh tế Mỹ, khi đó phụ thuộc lớn vào dầu nhập khẩu, chịu tác động nặng nề.
Thời điểm đó, Fed dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Arthur Burns đã không phản ứng quyết liệt. Ngân hàng trung ương Mỹ cho rằng lạm phát chủ yếu đến từ cú sốc chi phí như giá dầu, nên chính sách tiền tệ khó có thể giải quyết triệt để.
Dù sau đó Fed có tăng lãi suất, các quyết định này được thực hiện không liên tục. Nhiều nhà kinh tế cho rằng cách tiếp cận “tăng rồi dừng” đã khiến lạm phát kéo dài mà không giúp nền kinh tế phục hồi.
Ngày nay, Fed đã rút ra nhiều bài học từ quá khứ và nhìn nhận rõ hơn vai trò của chính sách tiền tệ trong việc kiểm soát lạm phát. Tuy nhiên, tình hình hiện tại vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Theo ông Josh Freed, Phó Chủ tịch chương trình năng lượng và khí hậu của tổ chức Third Way, cuộc khủng hoảng lần này có thể kéo dài do các cuộc tấn công trực tiếp vào cơ sở hạ tầng năng lượng.
“Chúng ta đang chứng kiến các cơ sở năng lượng bị tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa”, ông nói. “Những thiệt hại vật chất này có thể mất nhiều thời gian để khắc phục, khiến tình hình thậm chí còn khó lường hơn cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970.”
Những tác động của cuộc khủng hoảng đã bắt đầu xuất hiện rõ trong đời sống người dân Mỹ. Giá xăng tăng cao khiến chi phí sinh hoạt tăng theo, đồng thời làm dấy lên lo ngại rằng lạm phát sẽ tiếp tục leo thang trong thời gian tới.
Khảo sát mới nhất của Đại học Michigan cho thấy tâm lý người tiêu dùng trong tháng này giảm khoảng 2% so với tháng trước, với nhiều người trực tiếp nhắc tới cuộc chiến trong các câu trả lời của mình.
Người Mỹ đang cảm nhận rõ áp lực (Nguồn: CNN)
Trong khi đó, thị trường lao động cũng đang phát đi những tín hiệu không mấy tích cực. Cục Thống kê Lao động Mỹ cho biết các doanh nghiệp đã cắt giảm 92.000 việc làm trong tháng 2, khiến tỷ lệ thất nghiệp tăng lên 4,4% từ mức 4,3% trước đó.
Một báo cáo khác cho thấy số vị trí tuyển dụng tăng thêm 400.000 trong tháng 1, nhưng số người tìm việc vẫn nhiều hơn số cơ hội việc làm.
Theo bà Tani Fukui, Giám đốc chiến lược kinh tế và thị trường tại MetLife Investment Management, gần như chắc chắn cuộc chiến với Iran sẽ tạo áp lực lên lạm phát.
“Câu hỏi không phải là liệu lạm phát có tăng hay không, mà là mức độ tăng sẽ lớn đến đâu”, bà nhận định.
Các nhà đầu tư đang bắt đầu cân nhắc khả năng Fed tăng lãi suất nhằm ngăn chặn lạm phát tăng nóng sau xung đột Trung Đông.
Theo số liệu năm 2025, Trung Đông và Bắc Mỹ là hai khu vực sản xuất dầu mỏ lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 60% sản lượng dầu toàn cầu.
Iran có đủ năng lực quân sự để đóng sập eo biển Hormuz trong chớp mắt. Tuy nhiên, dữ liệu thực tế trên chiến trường lại cho thấy một sự kiềm chế đầy tính toán từ phía Tehran nhằm tránh việc tự tay ấn nút hủy diệt nền kinh tế của chính mình.
Ông Michael Hartnett, chuyên gia của Bank of America, dự đoán các nhà hoạch định chính sách Mỹ sẽ không chờ thị trường chứng khoán giảm quá sâu trước khi can thiệp, nhằm ngăn chặn rủi ro lan sang nền kinh tế thực.
