Cạnh tranh khốc liệt tại thị trường ô tô lớn nhất thế giới

Trung Quốc là thị trường ô tô lớn nhất thế giới về quy mô, nhưng cũng nằm trong nhóm gặp nhiều khó khó khăn nhất. Trong 9 tháng đầu năm nay, doanh số bán xe ô tô tại Trung Quốc đã giảm tới 22% so với cùng kỳ năm trước.

Chủ tịch một hiệp hội ô tô lớn ở đất nước tỷ dân dự đoán doanh số bán xe cả năm 2026 sẽ đạt 18,5 triệu chiếc, thấp nhất kể từ năm 2014.

Bà Mary Barra, CEO General Motors (GM), nhận xét vào tháng 7: “Tại Trung Quốc, các hãng xe có quá nhiều đối thủ cạnh tranh, đến mức một quá trình sàng lọc cần phải diễn ra để đảm bảo khả năng tồn tại lâu dài”.

Trong hàng thập kỷ, các chính quyền địa phương đã hợp tác với khu vực tư nhân để đầu tư vào ngành ô tô. Khi xe điện trở thành ưu tiên quốc gia trong thập kỷ trước, hàng loạt thành phố Trung Quốc ôm mộng trở thành “thủ phủ” ô tô của thế giới và đã rót hàng tỷ USD vào doanh nghiệp chủ chốt ở địa phương.

Theo thống kê từ công ty tư vấn quản lý AlixPartners, tính đến cuối năm 2025, số thương hiệu xe điện Trung Quốc có ít nhất một sản phẩm được bán ra thị trường đã tăng lên mức kỷ lục là 143 thương hiệu.

Tuy nhiên, trong bối cảnh dân số Trung Quốc sụt giảm, các thành phố có hệ thống giao thông công cộng đáng tin cậy và ngành taxi tự lái trỗi dậy, giới phân tích dự đoán doanh số bán xe ô tô cho các hộ gia đình khó có thể duy trì tốc độ tăng trưởng mạnh như trước.

Rắc rối của ngành ô tô Trung Quốc không chỉ là vấn đề của Bắc Kinh. Trong nỗ lực tuyệt vọng nhằm tìm kiếm khách hàng, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang ồ ạt tiến vào các thị trường nước ngoài với những sản phẩm có khả năng cạnh tranh cực cao, cả về giá lẫn tính năng.

5 hãng xe lớn nhất Trung Quốc đã giành được 11,7% thị phần ở châu Âu trong tháng 9. Ông Michael Dunne, nhà sáng lập hãng tư vấn Dunne Insights, ví von: “Một trận động đất xảy ra ở Trung Quốc sẽ kéo theo một cơn sóng thần bên ngoài biên giới nước này”.

Ô tô Trung Quốc ồ ạt xuất khẩu ra thế giới

Những năm 2010 và đầu thập niên 2020 là giai đoạn các startup xe điện Trung Quốc bắt đầu hợp tác với chính quyền địa phương.

Năm 2020, thành phố Hợp Phì đã giải cứu NIO với khoản đầu tư tương đương 700 triệu USD khi startup xe điện này cạn tiền. Chính quyền chọn NIO làm một trong những doanh nghiệp trụ cột tại khu công nghiệp chuyên về xe điện ở Hợp Phì, kỳ vọng nơi này sẽ tạo ra hàng chục nghìn việc làm.

Sau đó, giá cổ phiếu NIO tăng phi mã, có lúc biến hãng xe Trung Quốc này thành nhà sản xuất ô tô có vốn hóa lớn thứ 4 trên thế giới, vượt qua cả GM.

Thành công ban đầu của NIO đã châm ngòi cho một làn sóng các thương vụ tương tự giữa những nhà sản xuất xe điện Trung Quốc gặp khó khăn với chính quyền các địa phương. Từ đó ccố mối liên kết khu vực giữa khu vực tư nhân và khu vực công đã được củng có, theo nghiên cứu gần đây của Giáo sư Fengming Lu thuộc Đại học Quốc gia Australia và Giáo sư Xiao Ma ở Đại học Bắc Kinh.

Những người đặt cược vào xe điện thay vì xe xăng truyền thống đã được chứng minh là đúng. Trong tháng 9, khoảng 2/3 số xe mới bán ra tại Trung Quốc là xe thuần điện hoặc xe hybrid.

Vấn đề nằm ở chỗ đà tăng trưởng tại thị trường nội địa đã chững lại, dẫn đến tình trạng dư thừa công suất. Theo nhà cung cấp dữ liệu Mobility Global, năm nay, các nhà máy tại Trung Quốc có năng lực sản xuất khoảng 63 triệu xe hạng nhẹ. Con số này cao gấp hơn ba lần lượng xe mà người tiêu dùng Trung Quốc dự kiến ​​sẽ mua trong năm nay.

NIO đã mất hơn 1 tỷ USD mỗi năm kể từ năm 2021, và giá cổ phiếu cũng “bốc hơi” 95% từ đỉnh. BAIC Motor, đối tác của Mercedes-Benz và thuộc kiểm soát của chính quyền thành phố Bắc Kinh - vào cuối tháng 7 thừa nhận họ đang thua lỗ do cạnh tranh gay gắt.

Ngay cả Xiaomi cũng đang cách xa mục tiêu doanh số trong năm nay, dù người mua từng phải chờ đợi rất lâu để mua được xe của hãng.

Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc có hai phương án để đối phó với tình trạng này. Thứ nhất là giảm giá bán để để giành lấy thị phần lớn hơn trong nước. AlixPartners cho biết từ đầu năm 2023 đến nay, giá xe Trung Quốc đã giảm gần 20%.

Theo Hiệp hội Xe con Trung Quốc (CPCA), trong 8 tháng đầu năm 2026, biên lợi nhuận toàn ngành đã giảm xuống mức đáy nhiều năm là 3,6%.

Lựa chọn thứ hai là xuất khẩu. Chủ tịch CPCA cho biết Trung Quốc đang trên đà xuất khẩu 12 triệu phương tiện trong năm nay, tăng mạnh so với mức khoảng 1 triệu chiếc mỗi năm vào đầu thập kỷ 2020.

Trung Quốc vượt qua Nhật Bản để trở thành quốc gia xuất khẩu ô tô hàng đầu thế giới vào năm 2023 nhờ cung cấp các dòng xe giá rẻ sang Nga. Hiện nay, làn sóng xe Trung Quốc đang lan rộng đến các quốc gia có thu nhập trung bình và cao trên khắp thế giới, bao gồm Anh, Đức, Singapore, Mexico, Brazil và nhiều quốc gia khác.

Tại Anh, BYD đang bán mẫu sedan hybrid chủ lực Seal với mức giá tương đương khoảng 44.000 USD, thấp hơn 10.000 USD so với một chiếc Volkswagen Passat có trang bị tương đương.

Ông Oliver Blume, CEO Volkswagen, viết trong bản ghi nhớ gửi đến nhân viên vào tháng 8: “Những chiếc xe đó được bán với mức giá kiểu Trung Quốc - điều mà chúng ta không thể cạnh tranh được nếu xét đến cơ cấu chi phí tại châu Âu”.

Người tiêu dùng Đức đang đón nhận các thương hiệu Trung Quốc, trong khi đó các nhà sản xuất Đức lại đang vật lộn ở Trung Quốc.

Volkswage đã khởi động chương trình tái cấu trúc quy mô lớn thứ hai trong vòng chưa đầy hai năm, với kế hoạch cắt giảm lên tới 50.000 việc làm.

BMW cũng đang cắt giảm khoảng 8.000 nhân viên sau khi đưa ra cảnh báo về lợi nhuận, với nguyên nhân được cho là do đà sụt giảm ngày càng nhanh tại Trung Quốc.

Thị trường lớn duy nhất mà các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc chưa gây ra những biến động đáng kể là Mỹ. Tại nước này, thuế quan cùng những hạn chế đối với công nghệ phương tiện từ Trung Quốc đã gần như chặn đứng khả năng thâm nhập của các hãng xe nước này.

Hiện tại, gần như chưa có dấu hiệu nào cho thấy giới chức trách Trung Quốc sẽ sớm giải quyết được tình trạng hỗn loạn trong ngành ô tô. Theo ông Tu Le, Giám đốc điều hành công ty tư vấn Sino Auto Insights, các quan chức chính quyền địa phương - những người từng thúc đẩy ngành sản xuất ô tô - không muốn đặt dấu chấm hết cho lĩnh vực này.

Ông chỉ ra: “Quan chức địa phương được thăng tiến bằng cách tạo nguồn thu thuế và duy trì việc làm cho người dân”.

Triển lãm ô tô Bắc Kinh vào tháng 4 có đến gần 1.500 chiếc xe được đem trưng bày. Các giám đốc vẫn chủ yếu thảo luận về việc sản xuất và xuất khẩu thêm các loại xe điện cũng như xe hybrid.