Diễn biến leo thang của xung đột Trung Đông vào ngày 28/2 đã làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - một tuyến vận tải quan trọng cho khoảng 1/5 lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển trên thế giới.

Sự kiện này đã tạo ra làn sóng tăng giá trên thị trường năng lượng, bao gồm dầu thô, xăng, dầu diesel (DO), dầu nhiên liệu (FO) và LNG.

Đáng chú ý, giá nhiên liệu bay (tham chiếu Singapore), vốn dao động trong khoảng 70– 100 USD/thùng trong giai đoạn 2024–2025, đã tăng vọt lên trên 200 USD/thùng tính đến ngày 16/3, và thậm chí cao hơn mức đỉnh trước đó là hơn 160 USD/thùng vào năm 2022.

Tại Việt Nam, khoảng 70% nhu cầu nhiên liệu bay được đáp ứng thông qua nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc và Thái Lan; phần còn lại do các nhà máy lọc dầu trong nước (Dung Quất và Nghi Sơn) cung cấp.

Tuy nhiên, lượng lớn dầu thô đầu vào của cả hai nhà máy này cũng phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu. Bên cạnh áp lực về giá, rủi ro nguồn cung cũng gia tăng do khả năng chậm giao hàng hay hủy đơn hàng từ các nhà cung cấp nước ngoài, đặc biệt trong bối cảnh một số quốc gia xuất khẩu muốn ưu tiên đảm bảo an ninh năng lượng trong nước.

Theo ước tính, mức tồn kho hiện tại chỉ đủ đáp ứng đến hết tháng 3/2026, cho thấy khả năng gia tăng sự thiếu hụt nhiên liệu bay từ tháng 4/2026 trở đi. Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu trong khu vực – vốn là những nhà cung cấp cho Việt Nam – đã bắt đầu giảm công suất vận hành và hạn chế xuất khẩu nhằm đảm bảo nguồn cung nội địa.

Điều này khiến khả năng tìm kiếm nguồn cung thay thế của Việt Nam có thể sẽ trở nên hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh chi phí vận chuyển và bảo hiểm gia tăng. Cùng lúc đó, sự khan hiếm dầu thô có thể khiến các nhà máy lọc dầu trong nước bị hạn chế trong việc sản xuất để bù đắp thiếu hụt.

Doanh nghiệp nào sẽ bị ảnh hưởng?

Theo đánh giá của SSI Research, với ước tính 70–80% nguồn cung nhiên liệu bay đối mặt rủi ro gián đoạn, hoạt động hàng không – cả nội địa và quốc tế – có thể sẽ bị ảnh hưởng đáng kể từ tháng 4/2026. Các tác động tiềm ẩn bao gồm hủy chuyến bay, điều chỉnh lịch bay và giảm tần suất khai thác.

Điều này sẽkéo theo chi phí vận hành tăng cao và doanh thu sụt giảm đối với các hãng hàng không như: Vietnam Airlines (HVN) hay Vietjet (VJC).

Đồng thời, các đơn vị khai thác sân bay và dịch vụ hàng không như: Tổng công ty Cảng Hàng không Việt Nam (ACV),CTCP Dịch vụ Hàng không Taseco (AST), CTCP Dịch vụ Hàng không Sân bay Tân Sơn Nhất (SAS), do năng lực khai thác bị hạn chế và lượng hành khách sụt giảm.

Ngoài ra, việc nguồn nhiên liệu bay trong nước bị hạn chế có thể khiến các hãng hàng không quốc tế ngần ngại khai thác các đường bay đến Việt Nam, do rủi ro không thể tiếp nhiên liệu cho các chuyến bay khứ hồi. Điều này có thể tác động kém tích cực đến lượng khách du lịch quốc tế, từ đó gây ảnh hưởng sang ngành du lịch và dịch vụ lưu trú.

Mức độ ảnh hưởng đến lợi nhuận ngành hàng không năm 2026 sẽ phụ thuộc phần lớn vào thời gian diễn ra cuộc xung đột tại Trung Đông cũng như khả năng tiếp cận các nguồn cung nhiên liệu thay thế.

Trong ngắn hạn, Vietnam Airlines (HVN) cho biết mức giá nhiên liệu bay 200–230 USD/thùng có thể khiến chi phí vận hành tăng 40–50% so với giai đoạn trước khi xung đột xảy ra. Các hãng hàng không khác cũng sẽ chịu mức ảnh hưởng tương tự.

Để giảm bớt áp lực, Cục Hàng không Việt Nam (CAAV) đã đề xuất một số biện pháp hỗ trợ, bao gồm:  Miễn 100% thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay đến hết tháng 5/2026; Bổ sung nhiên liệu bay vào danh mục hàng hóa được giảm VAT; Cho phép áp dụng phụ thu nhiên liệu hàng không với cơ chế điều chỉnh linh hoạt theo các mức giá nhiên liệu hàng không thực tế.

Đồng thời, xem xét điều chỉnh giá trần vé máy bay nội địa và giảm 50% phí trong lĩnh vực hàng không như phí cất hạ cánh, điều hành bay (tương tự như giai đoạn COVID-19).

Mặc dù, các biện pháp này là cần thiết và mang tính hỗ trợ song SSI Research cho rằng những động thái chưa đủ để bù đắp hoàn toàn tác động kém tích cực trong kịch bản gián đoạn nguồn cung kéo dài – đặc biệt nếu eo biển Hormuz đóng cửa trong thời gian dài.

Các nhà phân tích của SSI kỳ vọng Chính phủ sẽ đẩy nhanh các biện pháp đa dạng hóa nguồn cung và xây dựng dự trữ ứng phó trong trường hợp gián đoạn nguồn cung kéo dài.