Theo Nikkei Asia, dữ liệu của London Stock Exchange Group (LSEG), biên lợi nhuận lọc dầu tại Rotterdam, chỉ số tham chiếu của thị trường châu Âu, đã giảm xuống âm 10,95 USD/thùng vào ngày 5/10. Trong khi đó, chỉ số tham chiếu tại Singapore của thị trường châu Á giảm xuống dưới âm 4 USD/thùng vào ngày 10/9.

Biên lợi nhuận lọc dầu phản ánh chênh lệch giữa doanh thu bán các sản phẩm dầu mỏ và toàn bộ chi phí mua dầu thô, bao gồm cả vận chuyển.

Trong tháng 3 và tháng 4 năm nay, biên lợi nhuận lọc dầu từng tạm thời rơi xuống mức âm do giá dầu thô tăng cao bởi cuộc chiến tại Iran. Sau đó, chỉ số này nhìn chung duy trì ở mức dương cho đến những tuần gần đây.

Nguyên nhân chính khiến tình hình thay đổi là giá cước vận chuyển dầu bằng tàu biển tăng mạnh kể từ tháng 9, trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông leo thang.

Theo LSEG, cước vận chuyển bằng tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC) trên các tuyến từ Trung Đông đến châu Á hoặc châu Âu, cũng như từ châu Phi đến châu Âu, hiện dao động khoảng 20 - 40 USD/thùng, cao hơn hơn 10 lần mức thông thường.

Sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa trên thực tế, giá dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ đều tăng vọt. Đến mùa hè, giá dầu thô hạ nhiệt nhờ kỳ vọng nguồn cung phục hồi, trong khi giá các sản phẩm dầu mỏ tiếp tục tăng.

Diễn biến này khiến chênh lệch giữa giá sản phẩm dầu mỏ và riêng chi phí dầu thô gia tăng. Trên thị trường hợp đồng tương lai Mỹ và châu Âu, chênh lệch giá đối với dầu diesel hiện tiến gần mức cao kỷ lục.

Tuy nhiên, bất chấp chỉ số này cho thấy điều kiện kinh doanh thuận lợi, các nhà máy lọc dầu tại châu Á và châu Âu vẫn chịu sức ép lợi nhuận, chủ yếu do chi phí vận chuyển tăng cao.

Để giảm chi phí, các nhà máy lọc dầu châu Âu đã đẩy mạnh mua dầu thô từ các nguồn cung trong khu vực, vốn có thời gian vận chuyển ngắn hơn.

Theo Morgan Stanley, các loại dầu Brent có lợi thế chi phí khoảng 10–15 USD/thùng khi được vận chuyển đến Tây Bắc Âu so với dầu thô từ các nguồn cung xa hơn. Tuy nhiên, khu vực này vẫn cần dầu thô vận chuyển đường dài để đáp ứng nhu cầu.

Sự dịch chuyển trong hoạt động mua dầu đã đẩy giá dầu Brent Biển Bắc trên thị trường giao ngay lên mức kỷ lục hơn 154 USD/thùng vào đầu tháng 10, cao hơn 50% so với giá hợp đồng tương lai.

Diễn biến này đặc biệt ảnh hưởng đến các nhà máy lọc dầu châu Âu đang tìm cách cắt giảm chi phí vận chuyển.

Tại châu Á, các quốc gia chủ yếu nhập khẩu dầu thô từ Trung Đông cũng chịu tác động mạnh. Dù vẫn có thể tiếp cận nguồn dầu thông qua các tuyến vận chuyển dài hơn, chi phí vận chuyển trên những tuyến này rất lớn.

Trái ngược với châu Á và châu Âu, biên lợi nhuận lọc dầu tại Mỹ vẫn duy trì trên 60 USD/thùng. Hệ thống đường ống dẫn dầu tại Bắc Mỹ giúp các nhà máy lọc dầu tránh được tác động của biến động cước vận chuyển dầu thô bằng đường biển.

Tuy nhiên, giá cước tàu vận chuyển diesel và các sản phẩm dầu mỏ khác cũng đang tăng, khiến cơ hội kinh doanh dựa trên chênh lệch giá giữa các thị trường trở nên kém khả thi, bất chấp chi phí lọc dầu tại Mỹ thấp hơn.

Trong báo cáo công bố tuần trước, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết các nhà máy lọc dầu đang đứng trước ba lựa chọn. Cụ thể gồm chấp nhận chi phí nguyên liệu đầu vào tăng mạnh; chuyển sang các loại dầu thô kém phù hợp hơn, làm giảm sản lượng sản phẩm; hoặc cắt giảm lượng dầu đưa vào chế biến.