Theo CNBC, dù căng thẳng giữa Mỹ - Israel và Iran khiến eo biển Hormuz trở thành điểm nóng của an ninh năng lượng toàn cầu, dòng dầu thô từ Iran vẫn tiếp tục chảy ra thị trường quốc tế, với điểm đến chủ yếu là Trung Quốc.

Trong bối cảnh nhiều tàu chở dầu tránh xa tuyến hàng hải nguy hiểm này, Tehran vẫn tìm cách duy trì xuất khẩu, cho thấy tầm quan trọng sống còn của nguồn thu dầu mỏ đối với nền kinh tế nước này.

Theo ông Samir Madani, đồng sáng lập hãng theo dõi tàu dầu TankerTrackers.com, kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, Iran đã vận chuyển ít nhất 11,7 triệu thùng dầu thô qua eo biển Hormuz. Toàn bộ lượng dầu này được cho là đang hướng tới Trung Quốc - quốc gia nhiều năm qua vẫn là khách hàng lớn nhất của dầu thô Iran.

TankerTrackers theo dõi hoạt động của các tàu chở dầu bằng hình ảnh vệ tinh, cho phép phát hiện cả những con tàu cố tình tắt hệ thống định vị. Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, nhiều tàu đã “tắt tín hiệu” sau khi Tehran cảnh báo sẽ tấn công bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua tuyến đường biển chiến lược này.

Dữ liệu từ công ty phân tích vận tải biển Kpler cho thấy khoảng 12 triệu thùng dầu đã được vận chuyển qua eo biển Hormuz kể từ khi xung đột bắt đầu. Theo bà Nhway Khin Soe, chuyên gia phân tích dầu thô của Kpler, phần lớn số dầu này nhiều khả năng sẽ đến Trung Quốc, dù việc xác định điểm đến cuối cùng của các tàu hiện trở nên khó khăn hơn nhiều.

Eo biển Hormuz, tuyến đường biển hẹp nhưng cực kỳ quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu, vốn vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt của thế giới. Tuy nhiên, kể từ khi chiến sự bùng phát, lưu lượng tàu chở dầu qua khu vực này đã giảm mạnh, khi nhiều hãng vận tải và chủ tàu lựa chọn tránh xa vùng biển đang bị đe dọa.

Chỉ trong chưa đầy hai tuần đầu của cuộc chiến, ít nhất 10 tàu hoạt động trong hoặc gần eo biển Hormuz đã bị lực lượng Iran tấn công. Ít nhất 7 thuyền viên thiệt mạng, theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO). Một phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Iran cũng cảnh báo rằng các tàu chở dầu muốn đi qua khu vực này “phải hết sức thận trọng”.

Theo dữ liệu vệ tinh của TankerTrackers, trong số sáu tàu chở dầu rời Iran kể từ ngày 28/2, có ba tàu treo cờ Iran - dấu hiệu cho thấy Tehran đang tự sử dụng đội tàu của mình để duy trì dòng xuất khẩu trong bối cảnh nhiều hãng vận tải quốc tế rút lui.

Trong khi đó, giá dầu toàn cầu đã tăng mạnh trước lo ngại nguồn cung bị gián đoạn. Tổng thống Mỹ Donald Trump thậm chí đã kêu gọi các tàu chở dầu đang mắc kẹt gần eo biển Hormuz “dũng cảm hơn” và tiếp tục đi qua tuyến đường biển này.

“Không có gì phải sợ cả. Họ không còn hải quân nữa, chúng tôi đã đánh chìm toàn bộ tàu của họ”, ông Trump từng nói trong cuộc phỏng vấn với Fox News.

Tìm đường “né” Hormuz

Trong nhiều thập kỷ, đảo Kharg, nằm cách bờ biển Iran khoảng 24 km, là trung tâm xuất khẩu dầu lớn nhất của nước này. Khoảng 90% lượng dầu thô của Iran được bốc tại đây trước khi các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz để ra thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, trước nguy cơ tuyến vận tải này bị phong tỏa, Iran đã bắt đầu khôi phục hoạt động tại cảng dầu Jask, nằm bên bờ Vịnh Oman ở phía nam eo biển Hormuz. Cảng này cho phép dầu được xuất khẩu mà không cần đi qua tuyến đường biển chiến lược đang bị đe dọa.

Việc tái kích hoạt cảng Jask cho thấy Tehran đang tìm cách giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng đây chưa phải là giải pháp hiệu quả về mặt logistics.

Jask hiện là cơ sở xuất khẩu dầu duy nhất của Iran nằm bên bờ Vịnh Oman có thể hoàn toàn tránh tuyến Hormuz. Tuy nhiên, hoạt động tại đây kém hiệu quả hơn đáng kể so với cảng Kharg.

Theo ông Madani, việc bốc hàng cho một siêu tàu chở dầu loại Very Large Crude Carrier (VLCC) tại Jask có thể mất tới 10 ngày. Trong khi đó, quá trình bốc hàng cho cùng loại tàu tại đảo Kharg thường chỉ mất khoảng một đến hai ngày.

“Jask có giá trị tuyên truyền trong nước khá lớn, nhưng về mặt logistics thì lợi thế không nhiều”, ông Madani nhận định.