Đa số ý kiến bày tỏ tán thành việc luật hóa cơ chế, chính sách đối với dự án khu đô thị lấn biển. ĐBQH Dương Khắc Mai - Đoàn Lâm Đồng cho biết, Việt Nam là quốc gia có hơn 3.000 km bờ biển. Việc phát triển các khu đô thị lấn biển không đơn thuần nhằm tạo thêm quỹ đất cho phát triển đô thị, mà còn góp phần mở rộng không gian phát triển quốc gia ra biển, khai thác hiệu quả hơn nguồn lực biển, hình thành các cực tăng trưởng mới, huy động nguồn lực lớn từ khu vực ngoài nhà nước.

Do đó, dự thảo cần được thiết kế theo hướng hình thành một khuôn khổ pháp lý chung, ổn định, có khả năng áp dụng lâu dài, thay vì chỉ nhằm giải quyết một dự án hoặc một địa phương cụ thể. Địa phương nào có điều kiện, có dự án phù hợp và đáp ứng đầy đủ yêu cầu của luật thì phải có cơ sở để tiếp cận và tổ chức thực hiện.   

Theo ông Mai, dự thảo đã đặt ra tương đối đầy đủ các nguyên tắc liên quan đến quy hoạch, quốc phòng, an ninh, chủ quyền, tài nguyên, môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, kết nối hạ tầng và bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân. Đây là cơ sở cần thiết để khai thác không gian biển phục vụ phát triển, kiểm soát chặt chẽ các tác động lâu dài của dự án.

Tuy nhiên, cần tiếp tục làm rõ quy định trường hợp áp dụng. Quy định cần tránh tạo ra cách hiểu rằng, ngoài việc đáp ứng các điều kiện do pháp luật quy định, dự án còn phải thực hiện thêm một thủ tục để được hưởng cơ chế.

Khi đã luật hóa chính sách thì nguyên tắc, điều kiện áp dụng phải rõ ràng, khách quan và có khả năng áp dụng thống nhất. Dự án đáp ứng điều kiện thì được áp dụng cơ chế tương ứng, cơ quan có thẩm quyền quyết định dự án và chịu trách nhiệm.  

Liên quan đến điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược, ông Mai tán thành việc dự thảo đặt ra các yêu cầu bổ sung đối với nhà đầu tư thực hiện dự án đô thị lấn biển, bởi đây là loại dự án có quy mô lớn, tính chất đặc thù và thời gian triển khai dài.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ quy định về tỷ lệ vốn chủ sở hữu, trong đó dự thảo quy định mức tối thiểu 15% đối với một số dự án và giảm xuống 10% đối với dự án có quy mô trên 200.000 tỷ đồng.

Theo đại biểu, với các dự án đặc biệt lớn, việc cho phép huy động nguồn vốn ngoài vốn chủ sở hữu là cần thiết. Song quy mô dự án càng lớn thì yêu cầu về năng lực tài chính, khả năng huy động vốn và trách nhiệm của nhà đầu tư càng phải tương xứng.

Do đó, nếu tiếp tục duy trì tỷ lệ vốn chủ sở hữu 10% đối với dự án trên 200.000 tỷ đồng, đại biểu đề nghị không chỉ đánh giá nhà đầu tư dựa trên tỷ lệ vốn chủ sở hữu mà phải bổ sung các tiêu chí về năng lực tài chính thực tế, kinh nghiệm thực hiện dự án tương tự, năng lực quản trị và khả năng bảo đảm nguồn vốn theo tiến độ trong suốt vòng đời dự án. Mục tiêu là lựa chọn được nhà đầu tư không chỉ đủ điều kiện tại thời điểm chấp thuận mà còn có khả năng thực hiện dự án đến cùng.  

Cũng quan tâm tới điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược, ĐBQH Vũ Văn Tiến - Đoàn Hải Phòng cho rằng, nếu chỉ sử dụng các ngưỡng vốn đầu tư tuyệt đối, cố định trong luật thì theo thời gian, các mức này có thể không còn phù hợp do tác động của lạm phát và sự thay đổi của mặt bằng giá.

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung các tiêu chí phản ánh trực tiếp hơn quy mô và mức độ tác động của dự án, trong đó có thể xem xét diện tích lấn biển kết hợp với yêu cầu về năng lực tài chính.

Theo đại biểu, có thể nghiên cứu các ngưỡng diện tích như 100 ha, 200 ha để phân loại dự án thay vì chỉ dựa trên tổng mức đầu tư. Đối với các dự án có ý nghĩa đặc biệt về chiến lược phát triển, quốc phòng, an ninh hoặc có phạm vi tác động liên vùng, đại biểu đề nghị có cơ chế xem xét riêng và quy định cụ thể trong luật.

Tinh thần ở đây không phải là nới điều kiện cho nhà đầu tư mà là làm cho tiêu chí lựa chọn bền vững hơn theo thời gian và sát hơn với bản chất dự án. Một dự án lấn biển lớn không chỉ lớn vì số vốn bỏ ra, mà còn vì diện tích can thiệp, mức độ thay đổi đường bờ và hệ quả lâu dài.

Theo ông Tiến, lấn biển có thể tạo ra nguồn lực phát triển rất lớn nhưng chỉ thực sự có giá trị khi quản trị tốt các rủi ro. Công nghệ có thể giúp dự báo và thi công an toàn hơn, nhưng không thể thay thế quy hoạch tốt và cơ chế giám sát nghiêm túc.  

ĐBQH Phạm Văn Hòa - Đoàn Đồng Tháp cũng đồng tình với việc đặt ra yêu cầu cao về năng lực tài chính đối với các dự án có quy mô từ 100.000 tỷ đồng trở lên, thậm chí trên 200.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, ngoài tiêu chí về vốn, cần có quy định hoặc giao Chính phủ hướng dẫn về quy mô diện tích khu vực lấn biển. Các thông số như chiều dài, chiều rộng, khoảng cách từ bờ biển ra khu vực lấn biển cần được tính toán, quy định cụ thể. Đây là những tiêu chí cần thiết nhằm bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, hệ sinh thái biển và không ảnh hưởng tới hoạt động hàng hải.

Ông Hoà cho biết, thời gian qua Việt Nam đã có chủ trương phát triển các khu vực lấn biển và một số tỉnh, thành phố đã triển khai trên thực tế. Tuy nhiên, hiện vẫn thiếu cơ chế, chính sách đặc thù và hành lang pháp lý đầy đủ để hoạt động này phát triển bài bản, hiệu quả. Trong khi đó, nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt tại khu vực Đông Nam Á đã thực hiện lấn biển từ nhiều năm trước và đạt hiệu quả cao.

Trong bối cảnh quỹ đất tại các đô thị ngày càng hạn hẹp, nhu cầu mở rộng không gian đô thị, phát triển du lịch, sinh thái và các hoạt động kinh tế ngày càng tăng, việc khai thác không gian biển để tạo thêm quỹ đất là bước đi phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Tuy nhiên, việc hoàn thiện các quy định về khu đô thị biển cần được đặt trong tổng thể phát triển đô thị biển của cả nước, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và có thể áp dụng đối với các địa phương có điều kiện tương tự.