Mỹ và Trung Quốc đang phát đi những tín hiệu cho thấy căng thẳng thương mại có thể hạ nhiệt, khi hai bên thảo luận về khả năng giảm thuế đối với một số mặt hàng trước thềm cuộc gặp dự kiến giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình tại Washington vào tuần tới.

Nhưng ở một lĩnh vực khác, cạnh tranh giữa hai cường quốc lại đang gia tăng. AI ngày càng trở thành tâm điểm trong quan hệ Mỹ - Trung, kéo theo những bất đồng về lợi thế công nghệ, an ninh và cách kiểm soát rủi ro. AI dự kiến cũng sẽ là một trong những chủ đề quan trọng tại cuộc gặp Trump - Tập.

Mỹ - Trung có thể giảm bớt rào cản thương mại

Theo nguồn tin của Bloomberg, Mỹ và Trung Quốc đang thảo luận về khả năng giảm thuế đối với một số mặt hàng, trong đó có năng lượng và nông sản của Mỹ. Hai bên cũng có thể đạt thỏa thuận giảm thuế đối với một số sản phẩm đầu vào từ Trung Quốc được sử dụng trong ngành sản xuất Mỹ.

Các động thái này có thể được triển khai trong khuôn khổ kế hoạch cắt giảm thuế quan lẫn nhau đối với lượng hàng hóa trị giá khoảng 30 tỷ USD, từng được Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nhắc đến hồi tháng 5.

Nếu đạt được thỏa thuận, đây sẽ là một tín hiệu cho thấy Washington và Bắc Kinh vẫn duy trì được đối thoại, tạo cơ sở để kéo dài thỏa thuận đình chiến thuế quan đạt được vào tháng 10/2025.

Quy mô của đợt giảm thuế sẽ tương đối hạn chế nếu so với tổng kim ngạch thương mại song phương. Bloomberg cho biết kim ngạch thương mại Mỹ - Trung đã vượt 400 tỷ USD chỉ trong 8 tháng đầu năm. Tuy nhiên, ý nghĩa của động thái này nằm nhiều hơn ở việc hai bên tiếp tục tìm kiếm những lĩnh vực có thể đạt được đồng thuận.

Nông nghiệp là một trong những điểm sáng. Trung Quốc đang đạt tiến triển trong cam kết mua 25 triệu tấn đậu tương Mỹ mỗi năm cho đến hết năm 2028 và gần đây đã vượt một nửa khối lượng cam kết của năm nay. Bắc Kinh cũng cam kết mua ít nhất 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm, ngoài lượng đậu tương nói trên, theo Nhà Trắng.

AI trở thành mặt trận cạnh tranh mới

Thương mại có dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng cạnh tranh Mỹ - Trung trong lĩnh vực AI lại đang gia tăng.

Giới doanh nghiệp hai nước đang chạy đua phát triển những mô hình AI ngày càng tiên tiến, trong khi cả Washington lẫn Bắc Kinh đều coi năng lực AI là yếu tố quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế và năng lực công nghệ trong tương lai.

Điểm nóng mới nhất xuất hiện ngày 8/9, khi FBI,  Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA) và Cơ quan An ninh Cơ sở hạ tầng và An ninh mạng (CISA) cảnh báo một số công ty AI có trụ sở tại Trung Quốc đã sử dụng kỹ thuật “chưng cất” (distillation) để khai thác năng lực từ các mô hình AI tiên tiến của Mỹ. Các cơ quan này cho rằng 6 công ty gồm DeepSeek, Moonshot AI, Alibaba... đã tiến hành những hoạt động trên từ ít nhất cuối năm 2024.

“Chưng cất” là quá trình huấn luyện một mô hình AI nhỏ hơn dựa trên đầu ra của những mô hình lớn hơn, đắt đỏ hơn. Phía Mỹ cho rằng một số công ty Trung Quốc đã sử dụng kỹ thuật này ở quy mô lớn nhằm rút ngắn quá trình phát triển mô hình và tiếp cận những năng lực do doanh nghiệp Mỹ phát triển.

Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc, lập luận rằng “chưng cất” là kỹ thuật phổ biến trong ngành AI và lưu ý Mỹ không nên biến kỹ thuật này thành lý do để hạn chế cạnh tranh công nghệ.

Cuộc tranh luận cho thấy cạnh tranh AI giữa hai nước không chỉ xoay quanh việc ai phát triển được mô hình mạnh hơn, mà còn mở rộng sang cách thức tiếp cận công nghệ, bảo vệ tài sản trí tuệ và xây dựng các quy tắc cho một ngành công nghiệp đang phát triển rất nhanh.

Trong khi đó, ngay tại Mỹ cũng đang diễn ra một cuộc tranh luận về tốc độ phát triển AI. Một số lãnh đạo các công ty công nghệ, nổi bật là CEO Anthropic Dario Amodei, kêu gọi các doanh nghiệp chậm lại để có thêm thời gian xây dựng các biện pháp bảo đảm an toàn. Đề xuất này xuất phát từ lo ngại về việc các hệ thống AI tiên tiến có thể bị sử dụng cho các mục đích gây hại.

Tuy nhiên, cuộc tranh luận về an toàn AI cũng gắn chặt với cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung. Ông Amodei nhấn mạnh Mỹ cần duy trì ưu thế công nghệ so với Trung Quốc - điều Tổng thống Trump tán thành.

Một trong những công cụ chính Washington sử dụng để duy trì ưu thế này là hạn chế xuất khẩu các loại chip tiên tiến sang Trung Quốc. Nhưng việc siết chặt hơn nữa các biện pháp kiểm soát cũng có thể kéo theo những phản ứng từ Bắc Kinh, trong đó có khả năng sử dụng các công cụ liên quan đến đất hiếm.

“Washington cần phải hành động thận trọng khi Bắc Kinh hiện đã nắm trong tay những công cụ trả đũa sắc bén hơn, chẳng hạn như kiểm soát xuất khẩu đất hiếm”, bà Kyle Chan, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Trung Quốc John L. Thornton thuộc Viện Brookings, nhận định.

Bà cũng lưu ý sự phát triển các trung tâm dữ liệu của Mỹ phụ thuộc vào nhiều linh kiện có nguồn gốc từ Trung Quốc.

Những mối liên hệ trên cho thấy cuộc cạnh tranh AI không diễn ra tách biệt với các vấn đề thương mại và công nghệ khác. Các biện pháp kiểm soát chip, đất hiếm và chuỗi cung ứng đều có thể trở thành những yếu tố tác động đến cuộc đua AI, đồng thời khiến cả Washington và Bắc Kinh phải cân nhắc kỹ hơn mỗi khi đưa ra biện pháp mới. 

Dù vậy, cạnh tranh không đồng nghĩa với việc hai bên không có không gian hợp tác. Trung Quốc đã lên tiếng kêu gọi các nước tăng cường phối hợp để thúc đẩy AI theo hướng cởi mở, mang lại lợi ích chung.

Ở Mỹ, cuộc tranh luận về an toàn AI cũng cho thấy những rủi ro của công nghệ này không chỉ là vấn đề giữa hai cường quốc, mà đang trở thành một bài toán chung đối với nhiều quốc gia.

Vì vậy, AI dự kiến sẽ là chủ đề quan trọng tại cuộc gặp Trump - Tập. Bên cạnh những vấn đề thương mại, hai nhà lãnh đạo sẽ phải tính đến cách quản lý một lĩnh vực vừa có ý nghĩa kinh tế, vừa liên quan tới công nghệ và an ninh quốc gia.