Theo S&P Global, tác động có thể dần thể hiện trong những tháng tới, khi nông dân đối mặt với chi phí đầu vào cao và nguồn cung phân bón, diesel bị hạn chế, trong bối cảnh dự trữ ngũ cốc toàn cầu ở mức thấp.

Dẫn thông tin từ báo cáo của S&P Global, First Post cho rằng thị trường nông sản đang chịu tác động đồng thời từ xung đột địa chính trị, chi phí năng lượng và phân bón tăng, nhu cầu nhiên liệu sinh học duy trì ở mức cao và nguy cơ El Niño mạnh gây gián đoạn mùa vụ. Những yếu tố này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn hạn chế khả năng điều chỉnh nguồn cung khi sản lượng bị ảnh hưởng.

Khác với giá dầu, vốn thường phản ứng tương đối nhanh trước biến động thị trường, chi phí sản xuất nông nghiệp cần thời gian để truyền dẫn vào giá thực phẩm. Nông dân thường mua hạt giống, phân bón và nhiên liệu trước nhiều tháng so với thời điểm thu hoạch và bán nông sản. Vì vậy, sức ép chi phí hiện tại có thể chỉ phản ánh đầy đủ lên thị trường thực phẩm trong năm 2027.

Chi phí phân bón và diesel gây sức ép lên sản xuất

Theo S&P Global, mối liên hệ giữa năng lượng và an ninh lương thực thể hiện qua ba kênh chính, gồm phân bón, nhiên liệu phục vụ sản xuất và vận chuyển, cùng nhu cầu nguyên liệu cho nhiên liệu sinh học.

Sản xuất phân bón phụ thuộc nhiều vào khí tự nhiên, cả với vai trò nguyên liệu đầu vào lẫn nhiên liệu sản xuất. Trong khi đó, các hạn chế vận chuyển qua eo biển Hormuz đã làm giảm lượng phân bón sẵn có trên thị trường. Tình trạng thiếu hụt kéo dài có thể gây rủi ro cho những vụ gieo trồng mới, đặc biệt đối với lưu huỳnh, một nguyên liệu quan trọng trong sản xuất phân bón.

Ở khâu sản xuất, diesel được sử dụng để vận hành máy móc nông nghiệp, hệ thống tưới tiêu và vận chuyển nông sản. Giá diesel tăng vì vậy làm tăng chi phí canh tác, thu hẹp lợi nhuận của nông dân và có thể khiến họ giảm lượng phân bón sử dụng hoặc thu hẹp diện tích gieo trồng.

Báo cáo cũng cho biết xung đột tại châu Âu và Trung Đông đã làm tăng sức hấp dẫn của nhiên liệu sinh học khi giá diesel đi lên. Tại một số khu vực, cây trồng dùng làm nguyên liệu sản xuất nhiên liệu có thể mang lại lợi nhuận cao hơn cây trồng phục vụ thực phẩm, khiến một phần diện tích canh tác được chuyển hướng.

Sự cạnh tranh giữa nhu cầu thực phẩm và nhiên liệu có thể hạn chế khả năng điều chỉnh nguồn cung nông sản, ngay cả khi giá tăng tạo động lực mở rộng sản xuất.

S&P Global dự báo sản xuất phân bón cuối cùng có thể phục hồi và thị trường dần điều chỉnh. Giá nông sản cao hơn cũng có thể cải thiện biên lợi nhuận, khuyến khích nông dân mở rộng diện tích và tăng sử dụng đầu vào. Tuy nhiên, quá trình này cần thời gian, trong khi sức ép lên giá thực phẩm có thể xuất hiện trước khi nguồn cung phục hồi.

El Niño làm tăng rủi ro đối với các mặt hàng nông sản

S&P Global cảnh báo một đợt El Niño đặc biệt mạnh, được dự báo đạt đỉnh vào cuối năm 2026, có thể gây hạn hán và lũ lụt tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh trong năm 2027.

Rủi ro thời tiết có thể nghiêm trọng hơn tại những khu vực mà khả năng chống chịu của cây trồng đã suy giảm sau nhiều vụ sử dụng phân bón dưới mức cần thiết. Khi đó, chi phí đầu vào tăng và thời tiết bất lợi có thể cùng lúc gây sức ép lên năng suất, làm tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.

Đối với ngũ cốc, mô hình nông nghiệp của S&P Global cho thấy ngô và các loại cây trồng phụ thuộc nước mưa tại Brazil và Australia nằm trong nhóm chịu rủi ro lớn. Dự báo sản lượng ngô Brazil đã được điều chỉnh giảm 6 triệu tấn, xuống 137 triệu tấn. Sản lượng có thể giảm thêm 10 triệu tấn nếu El Niño mạnh lên.

Với nhóm nông sản mềm, rủi ro khác nhau tùy khu vực và thời điểm. Lượng mưa thấp hơn bình thường trong mùa gió mùa có thể ảnh hưởng đến sự phát triển và năng suất mía tại Ấn Độ và Thái Lan. Trong khi đó, mưa quá nhiều tại vùng Nam Trung tâm của Brazil có thể cản trở hoạt động thu hoạch và ép mía.

Đối với cà phê, mưa thất thường và nhiệt độ cao trong giai đoạn ra hoa từ tháng 9 đến tháng 11 tại các vùng Minas Gerais và São Paulo của Brazil có thể ảnh hưởng đến vụ mùa 2027 đến 2028. Thời tiết khô nóng vào đầu năm 2027 có thể làm tăng thêm rủi ro đối với sản lượng và tạo áp lực tăng giá.

Thị trường ca cao tại Tây Phi cũng đối mặt với rủi ro khi điều kiện thời tiết ẩm hơn bình thường, sau đó chuyển sang căng thẳng do nhiệt độ cao, có thể làm giảm sản lượng tại Bờ Biển Ngà và Ghana. Tuy nhiên, theo S&P Global, một phần rủi ro thời tiết có thể đã được phản ánh vào giá ca cao trong bối cảnh giá đang ở mức cao và tồn kho toàn cầu thắt chặt.

Tác động lên giá có thể rõ hơn trong năm 2027

Sự kết hợp giữa chi phí năng lượng và phân bón tăng, nhu cầu nguyên liệu cho nhiên liệu sinh học và nguy cơ thời tiết cực đoan đang làm gia tăng rủi ro đối với thị trường nông sản toàn cầu. Tác động không chỉ đến từ khả năng mất mùa mà còn từ việc chi phí cao khiến nông dân khó duy trì mức đầu tư cần thiết để bảo vệ năng suất.

Theo S&P Global, giá thực phẩm toàn cầu có thể chịu ảnh hưởng rõ hơn trong những tháng tới, nhưng tác động đầy đủ có thể chỉ xuất hiện trong năm 2027 do độ trễ từ khâu mua đầu vào đến thu hoạch và tiêu thụ.

Dù vậy, một cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu không phải kết cục chắc chắn. Mức độ ảnh hưởng sẽ phụ thuộc vào diễn biến xung đột, khả năng khôi phục nguồn cung phân bón và diesel, cường độ El Niño cùng mức thiệt hại thực tế đối với mùa vụ tại các vùng sản xuất chủ chốt.