Sau nhiều quý suy giảm, biên lãi thuần (NIM) của các ngân hàng thương mại bắt đầu có dấu hiệu ổn định ở mặt bằng thấp. NIM trung vị của 28 ngân hàng đạt 2,67% trong quý III/2026, gần như đi ngang so với quý II và nhích nhẹ từ mức 2,66% trong quý I, sau khi giảm từ 3,14% tại quý II/2025 xuống 2,7% vào cuối năm ngoái.
Có 16 ngân hàng ghi nhận NIM cải thiện so với quý trước, song chỉ 4 ngân hàng tăng từ 0,1 điểm phần trăm trở lên. So với cùng kỳ, NIM của 18 ngân hàng suy giảm, trong khi 22 ngân hàng vẫn thấp hơn mặt bằng quý III/2024.
NIM trung vị chững lại ở 2,67% khi lợi suất tài sản sinh lãi và chi phí vốn cùng tăng
Khoảng cách NIM giữa các ngân hàng cũng thu hẹp đáng kể, chủ yếu do nhóm từng có biên lãi thuần cao ghi nhận mức giảm lớn hơn. Trong quý III/2024, khoảng NIM của 50% ngân hàng nằm giữa phân bố trải từ 2,38% đến 3,71%, tương ứng chênh lệch 1,33 điểm phần trăm.
Đến quý III năm nay, khoảng này thu hẹp còn 2,21–3,03%, tương đương 0,82 điểm phần trăm. Mức chênh lệch giảm gần 38%, trong đó ngưỡng trên giảm 0,68 điểm phần trăm, gấp 4 lần mức giảm của ngưỡng dưới. Cả 7 ngân hàng dẫn đầu về NIM tại quý III/2024 đều ghi nhận biên lãi thuần thấp hơn sau 2 năm, với mức giảm bình quân gần 1 điểm phần trăm.
Sự thu hẹp này diễn ra trong bối cảnh hoạt động tín dụng tiếp tục mở rộng. Dư nợ cho vay khách hàng của 28 ngân hàng đạt hơn 16 triệu tỷ đồng vào cuối tháng 9, tăng 12,47% từ đầu năm. Thu nhập lãi thuần quý III tăng 20,3% so với cùng kỳ, đạt 170.884 tỷ đồng, trong đó 13 ngân hàng ghi nhận thu nhập lãi thuần tăng dù NIM suy giảm. Quy mô tín dụng mở rộng tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng thu nhập, song mức thu nhập lãi thuần tạo ra trên tài sản sinh lãi bình quân vẫn chịu sức ép.
Áp lực đối với NIM thể hiện rõ khi chi phí trả lãi tăng nhanh hơn đáng kể so với thu nhập lãi. Trong quý III, tổng thu nhập lãi của 28 ngân hàng đạt 446.074 tỷ đồng, tăng 43,3% so với cùng kỳ, trong khi chi phí trả lãi tăng 62,6% lên 275.189 tỷ đồng.
Thu nhập lãi tăng thêm 134.838 tỷ đồng, còn chi phí trả lãi tăng 105.974 tỷ đồng, tương đương 78,6% phần gia tăng của nguồn thu. Thu nhập lãi thuần theo đó tăng 28.864 tỷ đồng, trong khi tỷ lệ thu nhập lãi thuần trên tổng thu nhập lãi giảm từ 45,6% xuống 38,3%.
Chi phí trả lãi tăng nhanh hơn nguồn thu làm thu hẹp phần thu nhập còn lại từ hoạt động cho vay và đầu tư. Trong khi quy mô tài sản sinh lãi tiếp tục mở rộng, khả năng duy trì NIM chịu ảnh hưởng từ lợi suất danh mục tài sản, chi phí huy động và cơ cấu nguồn vốn.
Sự khác biệt về thời điểm điều chỉnh lãi suất cho vay và lãi suất huy động cũng khiến thu nhập và chi phí phản ứng với biến động thị trường theo những độ trễ khác nhau.
Cơ cấu tiền gửi khách hàng ghi nhận sự dịch chuyển đáng chú ý. Đến cuối tháng 9, tiền gửi không kỳ hạn tại 28 ngân hàng gần như đi ngang ở mức 2,79 triệu tỷ đồng, chỉ tăng khoảng 3.735 tỷ đồng so với cuối năm 2025.
Trong khi đó, tổng tiền gửi khách hàng tăng 10,56% lên 14,38 triệu tỷ đồng, chủ yếu nhờ các khoản tiền gửi có kỳ hạn, kéo tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) giảm từ 21,4% xuống 19,38%. Tỷ trọng nguồn vốn có chi phí thấp suy giảm khi huy động tiền gửi có kỳ hạn tăng nhanh hơn đáng kể so với tiền gửi không kỳ hạn.
Sự thay đổi này có thể tạo thêm sức ép lên chi phí huy động bình quân, do tiền gửi có kỳ hạn thường có lãi suất cao hơn. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào lãi suất áp dụng cho các khoản huy động mới, kỳ hạn còn lại và thời điểm tái tục tiền gửi hiện hữu.
Trong 9 tháng đầu năm, dư nợ cho vay khách hàng tăng thêm gần 1,79 triệu tỷ đồng, cao hơn mức tăng 1,37 triệu tỷ đồng của tiền gửi khách hàng. Tốc độ mở rộng tín dụng nhanh hơn huy động tiền gửi đặt ra yêu cầu cân đối nguồn vốn lớn hơn, trong đó chi phí của các kênh tài trợ bổ sung như vay liên ngân hàng và phát hành giấy tờ có giá cũng ảnh hưởng đến khả năng duy trì NIM.
NIM của 28 ngân hàng dao động từ 1,85% đến 5,01% trong quý III/2026, với mức biến động so với cùng kỳ có sự chênh lệch đáng kể. Một số ngân hàng cải thiện biên lãi thuần cùng với mức tăng thu nhập lãi từ hoạt động cho vay, trong khi những ngân hàng khác tiếp tục chịu sức ép từ chi phí huy động. Sự phân hóa thể hiện ở cả nhóm có NIM cao lẫn những ngân hàng đang mở rộng nhanh quy mô tín dụng.
VPBank dẫn đầu về NIM, 18 ngân hàng ghi nhận mức giảm so với cùng kỳ
Vietcombank và VietinBank ghi nhận NIM cải thiện cùng với mức tăng đáng kể của thu nhập lãi từ hoạt động cho vay. Trong quý III, NIM của Vietcombank đạt 2,87%, tăng 0,28 điểm phần trăm so với cùng kỳ, còn VietinBank đạt 2,81%, tăng 0,24 điểm phần trăm. Thu nhập lãi thuần của 2 ngân hàng lần lượt tăng 39,1% và 27%, lên 20.386 tỷ đồng và 21.816 tỷ đồng, đóng góp gần 36% phần tăng thêm của cả 28 ngân hàng.
Tại Vietcombank, thu nhập lãi cho vay tăng 52,3% so với cùng kỳ, trong khi dư nợ cho vay khách hàng tăng 11,4%; tại VietinBank, mức tăng tương ứng đạt 40,8% và 7,6%. Tỷ lệ thu nhập lãi cho vay trên dư nợ bình quân quy đổi năm của Vietcombank tăng từ 5,55% lên 7,54%, còn VietinBank tăng từ 6,37% lên 8,23%. Mức thu nhập lãi ghi nhận trên danh mục tín dụng cải thiện cùng chiều với NIM, dù CASA của Vietcombank giảm từ 33,32% xuống 31,77% so với cùng kỳ.
Ở nhóm có NIM cao, VPBank tiếp tục dẫn đầu với mức 5,01%, giảm 0,36 điểm phần trăm so với cùng kỳ. MB và Techcombank ghi nhận NIM lần lượt đạt 3,88% và 3,65%, với CASA tương ứng ở mức 32,84% và 31,05%, cao hơn đáng kể so với mức 12,26% của VPBank. Sự chênh lệch phản ánh đặc điểm khác nhau về thu nhập từ danh mục cho vay, cơ cấu tài sản sinh lãi và nguồn vốn huy động.
Tại VPBank, thu nhập lãi cho vay chiếm 90,2% tổng thu nhập lãi, với tỷ lệ thu nhập lãi cho vay trên dư nợ bình quân quy đổi năm đạt khoảng 11,94%, cao hơn MB (9,73%) và Techcombank (9,41%). Trong khi đó, thu nhập lãi từ chứng khoán đóng góp lần lượt 11,7% và 11% tổng thu nhập lãi của MB và Techcombank.
Cơ cấu tín dụng và danh mục đầu tư khác nhau tạo ra mức thu nhập trên tài sản sinh lãi khác nhau, trong khi chi phí huy động chịu ảnh hưởng từ tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn và các nguồn tài trợ khác.
HDBank và SHB duy trì tăng trưởng thu nhập lãi thuần trong bối cảnh NIM tiếp tục suy giảm. HDBank ghi nhận dư nợ cho vay tăng 31,8% từ đầu năm, thu nhập lãi thuần quý III tăng 19,6% lên 9.288 tỷ đồng, trong khi NIM giảm 1,01 điểm phần trăm xuống 3,81%.
Tại SHB, thu nhập lãi thuần tăng 22% lên 6.493 tỷ đồng, còn NIM giảm 1,54 điểm phần trăm xuống 2,22%. Việc mở rộng quy mô hoạt động tiếp tục hỗ trợ nguồn thu, dù mức thu nhập lãi thuần trên tài sản sinh lãi bình quân suy giảm.
Sacombank ghi nhận diễn biến bất lợi hơn khi cả NIM và thu nhập lãi thuần cùng giảm, dù dư nợ cho vay tăng 11,8% từ đầu năm. NIM của ngân hàng giảm 1,03 điểm phần trăm xuống 2,46%, còn thu nhập lãi thuần quý III giảm 33,6% xuống 5.228 tỷ đồng.
Thu nhập lãi tăng 16,2% so với cùng kỳ, thấp hơn nhiều so với mức tăng 64,8% của chi phí trả lãi, khiến phần chi phí lãi tăng thêm vượt mức gia tăng nguồn thu. Tỷ lệ thu nhập lãi cho vay trên dư nợ bình quân quy đổi năm cũng giảm từ 9,46% xuống 9,37%, phản ánh sức ép đồng thời từ thu nhập ghi nhận trên danh mục tín dụng và chi phí huy động.
