Giá vàng thế giới đã giảm hơn 8% xuống còn gần 4.900 USD/ounce trong phiên giao dịch ngày 30/1 khi hoạt động chốt lời của nhà đầu tư kích hoạt một đợt bán tháo trên diện rộng đối với các kim loại quý. Cú lao dốc diễn ra sau một đợt tăng mạnh, giúp giá vàng leo lên mức kỷ lục mới là 5.608 USD/ounce trong phiên giao dịch trước đó.

Bất chấp đợt bán tháo, giá vàng vẫn đang trên đà tăng tháng thứ 6 liên tiếp. Chưa kể, kim loại quý này còn đang ghi nhận chuỗi tăng mạnh nhất kể từ thập niên 1980 khi bất ổn kinh tế, địa chính trị leo thang và đồng USD suy yếu kéo dài.

Biến động dữ dội của vàng trong những tháng gần đây khiến một bộ phận nhà đầu tư phải đặt câu hỏi: Liệu thị trường vàng có đang tồn tại một bong bóng nào đó hay không?

Đơn cử, trong loạt bài đăng trên nền tảng X vào ngày 29/1, CEO Cathie Woods của Ark Invest cảnh báo: “Bong bóng ngày nay không phải ở AI mà là ở vàng. Sự tăng giá của đồng USD có thể làm vỡ bong bóng đó, giống như giai đoạn 1980 - 2000 khi giá vàng rớt hơn 60%”.

Và “bà trùm cổ phiếu” Cathie Woods không hề đơn độc, bởi những lời cảnh báo tương tự đang xuất hiện ngày càng nhiều trên Phố Wall trong bối cảnh vàng tăng vượt sức tưởng tượng của ngay cả những người dày dạn kinh nghiệm nhất.

Tuy nhiên, có một điều mà phương Tây dường như đã quên mất khi nhắc đến thị trường vàng, đó là tình yêu của người châu Á dành cho kim loại quý này, đặc biệt là người Trung Quốc và Ấn Độ - hai quốc gia tiêu thụ vàng lớn nhất thế giới.

Tình yêu đặc biệt của người châu Á

Ngay cả khi giá vàng phi mã hơn 64% trong năm 2025, nhu cầu của châu Á nhìn chung vẫn tương đối ổn định. Và nhu cầu ở đây không bao gồm lượng vàng mà các ngân hàng trung ương mua vào.

Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), trong năm 2025, Trung Quốc là nước mua nhiều vàng nhất hành tinh - đạt tổng cộng 791,9 tấn, trong đó có 360,1 tấn vàng trang sức và 431,7 tấn vàng thỏi, vàng xu.

Ấn Độ xếp thứ hai khi nhập khẩu tổng cộng 710,9 tấn, gồm 430,5 tấn vàng trang sức và 280,4 tấn vàng thỏi, vàng xu. So với năm 2024, tổng nhu cầu của hai quốc gia tỷ dân lần lượt giảm 11% và 3%, một phần do giá tăng quá nóng.

Có một điểm đáng chú ý là, trong khi nhu cầu đối với vàng trang sức đi xuống, nhu cầu dành cho vàng thỏi - một tài sản có tính chất đầu tư - lại đồng loạt đi lên tại châu Á. Riêng nhu cầu vàng thỏi của Ấn Độ và Trung Quốc tăng lần lượt 17% và 28%.

Tính thêm các thị trường khác như Thái Lan, Indonesia và Việt Nam, châu Á chiếm hơn 64,5% nhu cầu vàng trang sức và vàng thỏi toàn cầu, tương quan với quy mô dân số của khu vực này.

Dữ liệu của WGC cho thấy Thái Lan mua tổng cộng 59,2 tấn vàng trong năm 2025 và Indonesia nhập khẩu 48,2 tấn, lần lượt đứng thứ 8 và 10 trong danh sách. Việt Nam mua 10,6 tấn vàng trang sức và 36,1 tấn vàng thỏi - tổng 46,7 tấn, xếp thứ 11.

Vì sao người châu Á yêu vàng?

Niềm yêu thích vàng của người châu Á một phần liên quan đến vai trò của kim loại quý này trong văn hoá khu vực, đặc biệt là các sự kiện trọng đại như đám cưới.

Kalyan Jewellers, một nhà bán lẻ vàng lớn tại Ấn Độ, ước tính mỗi năm đất nước Nam Á sẽ chứng kiến khoảng 10 triệu cuộc hôn nhân và riêng thị trường này đã tiêu thụ khoảng 300 đến 400 tấn vàng.

Nhiều người theo đạo Hindu cũng mua vàng vào những ngày lành tháng tốt, chẳng hạn như lễ hội Diwali vào mùa thu hoặc lễ hội mùa xuân Akshaya Tritiya.

Vàng cũng gắn bó sâu sắc với truyền thống văn hoá Trung Quốc và Việt Nam. Người dân thường mua vàng để tổ chức đám cưới, lễ đầy tháng của em bé,... Và những người thuộc thế hệ cũ thường tích luỹ vàng để truyền lại cho con cháu.

Nhưng ẩn dưới lý do văn hoá là những động lực liên quan đến kinh tế và tài chính sâu xa hơn.

Một yếu tố quan trọng là khả năng đa dạng hoá danh mục của vàng. Các nhà đầu tư coi vàng như một kho lưu trữ giá trị và như một biện pháp giúp phòng ngừa lạm phát, đặc biệt là trong thời kỳ hỗn loạn.

Ở góc độ này, ngay cả người Mỹ cũng có cùng quan điểm với người châu Á. Kể từ khi Tổng thống Donald Trump quay lại Nhà Trắng vào đầu năm 2025 và công bố loạt chính sách thuế quan, người Mỹ đã đổ xô vào vàng, lượng mua trong quý I năm ngoái còn cao hơn lúc đại dịch COVID-19 đạt đỉnh vào năm 2020.

Vàng cũng là một lựa chọn phổ biến khi các kênh đầu tư khác tại châu Á suy yếu. Trung Quốc là minh hoạ rõ nét cho trường hợp này, khi chứng khoán và bất động sản dần đánh mất vị thế là tài sản giúp người dân làm giàu do biến động thị trường liên tục và cuộc khủng hoảng nhà đất kéo dài.

Thay vì giữ tiền trong tài khoản ngân hàng với lãi suất thấp loanh quanh mức 1%, người Trung Quốc đã chuyển sang mua vàng.

Chính sách của chính phủ cũng thúc đẩy sự quan tâm của người dân dành cho kim loại quý. Khi ngân hàng trung ương Trung Quốc tăng cường nhập khẩu vàng để xây dựng dự trữ ngoại hối, đó cũng là tín hiệu khuyến khích người dân mua vàng.

Vai trò của vàng trong việc đảm bảo ổn định tài chính cũng không kém phần quan trọng. Tại Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan và nhiều nước Đông Nam Á, chưa đến một nửa số người trong độ tuổi lao động tham gia vào chương trình lương hưu bắt buộc, theo một thống kê của tờ Economist.

Vì vậy, vàng đóng vai trò như một bộ đệm an toàn cho tuổi già. Và nó đặc biệt quan trọng đối với phụ nữ - những người có ít cơ hội kiếm tiền hơn nam giới và thậm chí ở một số nơi như Nam Á, họ thường không có tài sản nào đứng tên mình.

Vàng cũng giúp ổn định dòng tiền cho nông dân và thương nhân châu Á. Thu nhập của những nhóm này dễ bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu và bất ổn kinh tế.

Tại một số nơi như Ấn Độ, thị trường vay thế chấp nhà đất chưa phát triển và điều đó đã tạo ra cơ hội cho thị trường cho vay dựa trên vàng.

Muthoot, công ty cho vay với tài sản thế chấp là vàng lớn nhất Ấn Độ, thường giải ngân khoản vay trong chưa đầy 15 phút. Các khoản vay dạng này đã tăng trưởng 68% trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 12/2024, cao gấp nhiều lần mức 12,7% trong 9 tháng cuối năm 2023.

Nhu cầu mua vàng của châu Á vẫn còn?

Cầu trả lời là còn, ít nhất là trong năm 2026 khi túi tiền của người châu Á nhiều khả năng vẫn sẽ hướng đến vàng.

Tại Trung Quốc, các hộ gia đình đang tìm kiếm những khoản đầu tư sinh lời cao hơn khi gần 7.000 tỷ USD tiền gửi có kỳ hạn đáo hạn trong năm nay, một sự kiện có thể tiếp thêm động lực cho thị trường kim loại quý.

Theo báo cáo phân tích vào tháng 12 của Huatai Securities, khoảng 50.000 tỷ nhân dân tệ (tương đương gần 7.000 tỷ USD) tiền gửi có kỳ hạn trên một năm sẽ đáo hạn trong năm nay, tăng 10.000 tỷ nhân dân tệ so với năm ngoái.

Trong đó, khoảng 30.000 nghìn tỷ nhân dân tệ đang được gửi tại các ngân hàng nhà nước lớn và phần lớn sẽ đáo hạn ngay trong nửa đầu năm.

Núi tiền tiết kiệm khổng lồ này là hệ quả của cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài và nhiều năm lợi nhuận từ thị trường chứng khoán ảm đạm, khiến hàng triệu người tìm đến sự an toàn của tiền gửi ngân hàng.

Tuy nhiên, các ngân hàng Trung Quốc đã cắt giảm lãi suất tiền gửi 7 lần kể từ năm 2021 để bảo vệ biên lợi nhuận. Việc Bắc Kinh yêu cầu họ cung cấp các gói vay giá rẻ để hỗ trợ nền kinh tế càng thúc đẩy xu hướng đó.

Trong khi đó, tại Ấn Độ, sự mở rộng không ngừng của tầng lớp trung lưu ngày càng giàu có sẽ thúc đẩy hơn nữa niềm yêu thích vàng của người dân nơi đây.

Theo báo cáo năm 2023 của hai tổ chức People Research on India's Consumer Economy và India’s Citizen Environment, quy mô tầng lớp trung lưu của Ấn Độ sẽ tăng gấp đôi lên tương đương 61% tổng dân số vào năm 2047, từ mức 31% trong giai đoạn 2020 - 2021.

Theo đó, lực lượng này được dự đoán sẽ tăng từ 432 triệu người vào năm 2020 - 2021 lên 715 triệu người năm 2030 - 2031 và sau đó đạt 1,02 tỷ người vào năm 2047. Thị trường tiêu dùng và nhu cầu vàng trang sức, vàng đầu tư của Ấn Độ cũng sẽ lớn lên theo quy mô của tầng lớp trung lưu.

Không chỉ những gã khổng lồ như Trung Quốc hay Ấn Độ, ngay cả những nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam cũng có khả năng thúc đẩy nhu cầu vàng trong năm 2026 nhờ tiềm năng tăng trưởng GDP ở mức 10%, một con số cao trong giai đoạn bất ổn hiện tại.