Chính quyền Trung Quốc vừa chính thức ra lệnh cho các doanh nghiệp không cần tuân theo lệnh trừng phạt của Mỹ đối với 5 nhà máy lọc dầu có liên quan đến hoạt động buôn bán dầu mỏ với Iran.

Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ đã đưa ra tín hiệu cứng rắn về việc Mỹ sẵn sàng gia tăng áp lực, "trừng phạt thứ cấp" đối với bất kỳ quốc gia nào tiếp tục mua dầu từ Iran.

"Chúng tôi muốn nói với các nước rằng nếu các vị đang mua dầu của Iran hoặc tiền của Iran đang nằm trong ngân hàng của các vị, chúng tôi sẵn sàng áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp", ông tuyên bố.

Bước đi mang tính lịch sử đe dọa đẩy hệ thống ngân hàng Trung Quốc vào “tâm bão” cuộc đối đầu trực diện giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Các ngân hàng Trung Quốc hiện đứng giữa hai gọng kìm: Nếu tuân thủ lệnh của Mỹ, họ vi phạm luật pháp Trung Quốc và có thể bị kiện trong nước còn nếu tuân thủ lệnh của Bắc Kinh, họ đối mặt với lệnh trừng phạt thứ cấp từ Mỹ và có thể bị loại khỏi hệ thống thanh toán quốc tế Swift.

Quyết định này có thể trở thành một bước ngoặt quan trọng bởi vì trước đó, Bắc Kinh dù luôn công khai phản đối các lệnh trừng phạt đơn phương, nhưng doanh nghiệp nước này thường vẫn chọn cách tuân thủ ngầm nhằm tránh những hệ lụy kinh tế và bảo vệ quyền tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ. 

Tuy nhiên, với quy định mới nhất này Bắc Kinh đang phát đi tín hiệu về một lập trường cứng rắn hơn bao giờ hết. Một số chuyên gia nhận định đây là “bước tiến then chốt trong việc chuyển đổi vũ khí pháp lý đối ngoại của Trung Quốc từ trạng thái dự phòng sang ứng dụng thực tế”.

Đòn phản công trực diện vào quyền lực tài chính của Washington

Theo Japan Times, đây được xem là hành động quyết liệt nhất của Bắc Kinh cho đến nay nhằm đáp trả Washington. Động thái thiết lập một cuộc đối đầu trực diện ngay trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh được chờ đợi từ lâu giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump vào cuối tháng này.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh hệ thống trừng phạt của Mỹ vốn đang chịu nhiều áp lực khi Washington còn đang do dự với các hạn chế đối với Nga, Venezuela và Iran.

Trung Quốc đang kích hoạt “Cơ chế ngăn chặn” (blocking measure) được công bố từ năm 2021 nhằm bảo vệ các doanh nghiệp nội địa trước những đạo luật nước ngoài mà họ cho là phi lý.

Các nhà máy lọc dầu, bao gồm Nhà máy lọc hóa dầu Hằng Lực (Đại Liên) vốn bị trừng phạt vào tháng trước và một số đơn vị xử lý tư nhân khác, đã phải đối mặt với lệnh đóng băng tài sản và cấm giao dịch.

Hiện những ngân hàng làm việc với Hằng Lực và các nhà máy tư nhân khác đang ráo riết tìm hiểu quyết định này và tìm kiếm sự làm rõ từ cơ quan quản lý ngân hàng.

Kỳ nghỉ lễ tại Trung Quốc tuần này đã mang lại cho họ một “khoảng lặng” quý giá để đánh giá tình hình trước khi các quy định từ Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ có hiệu lực.

Vô hiệu hóa hiệu lực pháp lý của Mỹ tại Trung Quốc

Giáo sư luật Ji Wenhua, cố vấn cho Bộ Thương mại Trung Quốc, cho biết: “Mục tiêu trọng yếu của lệnh cấm này là vô hiệu hóa các lệnh trừng phạt từ Mỹ ngay trên lãnh thổ Trung Quốc, thay vì chỉ đơn thuần là một biện pháp trả đũa quyết liệt”.

Bộ Thương mại Trung Quốc cũng khẳng định các biện pháp của Mỹ đã hạn chế bất hợp pháp các hoạt động thương mại, đồng thời vi phạm các chuẩn mực quốc tế.

Các nhà phân tích từ Eurasia Group nhận định rằng phản ứng của Washington sẽ là thước đo xem liệu vấn đề này có leo thang trở thành một cuộc chiến tài chính toàn diện hay không.

“Các nhà máy lọc dầu này chủ yếu làm việc với các ngân hàng Trung Quốc chưa bị Mỹ trừng phạt trực tiếp”, nhóm phân tích dẫn đầu bởi Dominic Chiu cho biết. “Nếu Mỹ mở rộng các lệnh trừng phạt thứ cấp sang các tổ chức này, hoặc các doanh nghiệp nhà nước lớn, Bắc Kinh chắc chắn sẽ đáp trả bằng những biện pháp mạnh tay hơn nhiều”.

Tầm quan trọng của các đế chế lọc dầu tư nhân

Từ lâu, Trung Quốc là khách hàng lớn nhất tiêu thụ dầu thô của Tehran. Phần lớn lượng dầu này cập cảng gián tiếp thông qua các nhà máy lọc dầu tư nhân để chế biến thành xăng, dầu diesel và các sản phẩm khác. Dữ liệu hải quan Trung Quốc thường không phản ánh trực tiếp các giao dịch này vì lý do nhạy cảm.

Nếu như trước đây, Washington thường nhắm vào các công ty nhỏ để tránh gây chấn động ngoại giao quá lớn, thì việc trừng phạt những cái tên lớn như Hằng Lực lại là một câu chuyện khác.

Hằng Lực đại diện cho thế hệ nhà máy lọc dầu tư nhân hiện đại nhất Trung Quốc với tổ hợp hóa dầu khổng lồ tại Liêu Ninh. Hiện nay, khu vực tư nhân chiếm tới 1/3 công suất lọc dầu của toàn Trung Quốc - quốc gia luôn đặt an ninh năng lượng lên hàng đầu.

Lệnh hành chính mới của Bắc Kinh cho phép các nhà máy lọc dầu có quyền khởi kiện đòi bồi thường tại tòa án Trung Quốc đối với bất kỳ thực thể nào tuân thủ lệnh trừng phạt của Mỹ, bao gồm cả các ngân hàng, nhà đầu tư trong nước hoặc các doanh nghiệp nước ngoài có hiện diện tại Trung Quốc.

Bằng việc lần đầu tiên kích hoạt cơ chế ngăn chặn kể từ năm 2021, Trung Quốc đang chứng minh rằng họ sẵn sàng hạ thấp ngưỡng chịu đựng và quyết tâm sử dụng bộ công cụ pháp lý để đáp trả.