Lựa chọn khó

Mong muốn chấm dứt cuộc chiến ở Iran của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang gặp thách thức nghiêm trọng, sau khi Tehran khai hỏa vào tàu chiến Mỹ vào ngày 4/5 và ngăn cản nỗ lực khôi phục hoạt động vận chuyển hàng hải ở eo biển Hormuz.

Giới chức Mỹ cho biết trong nhiều ngày qua, ông Trump đã lưỡng lự trước những muốn trái ngược: một là trừng phạt Iran mạnh tay vì không chịu từ bỏ tham vọng hạt nhân, hai là tránh leo thang căng thẳng để Mỹ không sa lầy vào xung đột Trung Đông.

Các quan chức tiết lộ với tờ Wall Street Journal (WSJ) rằng nhìn chung ông Trump muốn tránh khởi động chiến dịch ném bom mới, ưu tiên dùng con đường đàm phán để chấm dứt cuộc chiến và chương trình hạt nhân của Tehran.

Phát biểu trước các chủ doanh nghiệp nhỏ tại Nhà Trắng vào ngày 4/5, ông Trump phát tín hiệu muốn duy trì tình trạng hiện tại. Ông nói: “Cuộc chiến ở Iran chỉ là một chặng đường vòng nhỏ và nó đang diễn ra rất tốt đẹp”.

Tuy nhiên, cũng trong ngày 4/5, thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đã rạn nứt nghiêm trọng khi quân đội Mỹ buộc phải đẩy lùi các cuộc tấn công tại eo biển Hormuz.

Sau khi Iran phóng tên lửa và các loại vật thể bay khác vào tàu chiến Mỹ và tàu thương mại, Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ cho biết đã sử dụng trực thăng Apache để đánh chìm các xuồng tấn công nhanh của Iran đang quấy rối giao thông tại Hormuz.

Diễn biến trên đặt ông Trump trước những lựa chọn khóa khăn: hoặc ra lệnh tiến hành các cuộc không kích mới vào Iran, hoặc phớt lờ những hành động khiêu khích của Tehran và tiếp tục nỗ lực ngoại giao.

Trong bài đăng trên Truth Social sau đó, ông Trump không tuyên bố Tehran đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn - tín hiệu cho thấy có thể ông sẽ bỏ qua cho hành động của Tehran vào ngày 4/5. Thay vào đó, ông kêu gọi Hàn Quốc cùng tham gia chiến dịch hỗ trợ tàu thuyền đi qua Hormuz, sau khi một con tàu của nước này trúng hỏa lực của Iran.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ nhấn mạnh ông đang nắm ưu thế, dù ông lựa chọn tái khởi động chiến sự hay tiếp tục đàm phán với Iran.

Ông nói với người dẫn chương trình radio Hugh Hewitt vào ngày 4/5: “Dù chọn cách nào, Mỹ cũng sẽ thắng. Hoặc là chúng ta đạt được thỏa thuận đúng đắn, hoặc là chúng ta sẽ thắng rất dễ dàng về mặt quân sự”.

Các đồng minh chính trị đang gây sức ép để ông Trump trả đũa Iran. Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Lindsey Graham tuyên bố Iran “rõ ràng” đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và kêu gọi ông Trump đáp trả bằng cuộc tấ công “lớn, mạnh mẽ, quyết liệt và ngắn”.

Ông Graham nói tiếp: “Các hành động ngày hôm nay không phù hợp với một quóc gia muốn tìm kiếm giải pháp ngoại giao”.

Một số quan chức Mỹ và nước ngoài nhận định ông Trump nhiều khả năng sẽ hạ lệnh đáp trả quân sự đối với Iran trong vài ngày tới. Song, giới phân tích lưu ý ông Trump đang tỏ ra không thoải mái với ý tưởng mở các đợt không kích mới.

Ông Vali Nasr, chuyên gia về Iran tại Đại học Johns Hopkins, bình luận: “Lời khuyên mà ông ấy nghe theo hồi đầu cuộc chiến - rằng ném bom Iran sẽ dẫn đến chiến thắng nhanh chóng và dễ dàng - đã được chứng minh là sai lầm. Tôi nghĩ giờ đây ông ấy đang hoài nghi về việc Mỹ có nên tiếp tục ném bom hay không”.

Bà Anna Kelly, người phát ngôn Nhà Trắng, cho biết ông Trump vẫn để ngỏ mọi lựa chọn trong lúc theo đuổi thỏa thuận với Iran. Bà nói: “Tổng thống Trump nắm giữ mọi quân bài trong tay khi các nhà đàm phán tiếp tục nỗ lực để đảm bảo Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân”.

“Không để bị coi thường”

Ông Trump và một số phụ tá đang lo ngại rằng khủng hoảng tại eo biển Hormuz có thể phủ bóng lên cuộc gặp sắp tới với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, dự kiến diễn ra vào giữa tháng 5.

Vào ngày 4/5, Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent đã kêu gọi Bắc Kinh thuyết phục Tehran nới lỏng gọng kìm ở Hormuz. Vị quan chức chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với Fox News: “Chúng ta hãy xem liệu Trung Quốc có tăng cường nỗ lực ngoại giao và thuyết phục Iran mở cửa Hormuz hay không”.

Tuần trước, Bộ Thương mại Trung Quốc đã chỉ đạo 5 nhà máy lọc dầu của nước này không tuân thủ các lệnh trừng phạt của Mỹ nhắm vào họ vì cáo buộc mua dầu mỏ của Iran. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh sẽ không nghe theo lời kêu gọi của Washington.

Thượng nghị sĩ Graham kêu gọi ông Trump giải quyết khủng hoảng Hormuz trước khi công du sang Trung Quốc - đối tác kinh tế quan trọng của Iran. Ông Graham lập luận: “Dù muốn có những mối quan hệ ổn định, chúng ta sẽ không để bị coi thường”.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump thông báo Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Dan Caine sẽ tổ chức họp báo vào sáng 5/5 để vạch ra các bước đi tiếp theo của chính quyền.