Ngày 16/9, tuyến đường thủy nối sông Tây Giang với Vịnh Bắc Bộ thông qua kênh đào Bình Lục (Pinglu Canal) chính thức thông luồng, đánh dấu bước chuyển biến quan trọng trong mạng lưới logistics kết nối giữa ASEAN và vùng Tây Nam Trung Quốc. Tuyến kênh này cho phép hàng hóa từ biển tiến thẳng vào hệ thống đường thủy nội địa Trung Quốc mà không cần đi vòng qua khu vực châu thổ sông Châu Giang, theo Sunsirs/Agro-Chemical Times. 

Theo CCTV News và các đơn vị truyền thông Trung Quốc, ngày 17/9, chuyến hàng 3.012,66 tấn kali clorua (MOP) của Asia-Potash International cập cảng Quý Cảng (Quảng Tây) theo hành trình liên vận xuyên biên giới "Lào - Cảng Vũng Áng (Việt Nam) - Kênh đào Bình Lục - Quý Cảng" đã chứng minh hiệu quả thực tế của tuyến vận tải mới. Nhờ kênh đào Bình Lục, quãng đường vận chuyển thủy nội địa vào sâu trong lục địa Trung Quốc được rút ngắn khoảng 500 km, đồng thời cắt giảm từ 5 đến 7 ngày so với tuyến đường truyền thống.

Chuỗi cung ứng kali truyền thống đối mặt rủi ro cước biển
và địa chính trị

Châu Á hiện là trung tâm tiêu thụ kali lớn nhất và có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu. Số liệu từ hãng nghiên cứu Argus cho thấy, nhu cầu kali của khu vực này dự kiến đạt 33,6 triệu tấn vào năm 2026, chiếm 44% tổng tiêu thụ thế giới, với mức tăng trưởng bình quân 3,5%/năm. Trong đó, Trung Quốc giữ vị thế tiêu thụ hàng đầu, còn Indonesia dẫn đầu tốc độ tăng trưởng tại Đông Nam Á nhằm phục vụ nhu cầu mở rộng diện tích và chăm sóc các đồn điền cọ dầu.

Trái ngược với nhu cầu khổng lồ tại châu Á, ba cường quốc sản xuất lớn gồm Nga, Belarus và Canada lại nắm giữ tới hơn 60% năng lực cung ứng toàn cầu. Sự mất cân đối về địa lý buộc dòng chảy hàng hóa phải phụ thuộc gần như hoàn toàn vào các tuyến vận tải biển viễn dương hoặc mạng lưới đường sắt xuyên lục địa đắt đỏ. Kể từ đầu năm đến nay, biến động địa chính trị cùng giá nhiên liệu tăng vọt đã đẩy chỉ số cước hàng rời Baltic Dry Index (BDI) tăng tới 79%, chạm mốc 3.370 điểm.

Hàng kali xuất khẩu từ Nga (Uralkali) và Belarus (Belaruskali) đang chịu gánh nặng chi phí kép. Mỏ khai thác của Uralkali cách cửa khẩu Mãn Châu Lý khoảng 4.200 km, với giá cước đường sắt lên tới 206 USD/tấn vào năm 2025; trong khi tuyến đường sắt sang Trung Quốc của Belaruskali dài khoảng 8.500 km có chi phí dao động từ 208 - 238 USD/tấn. Ở hướng đường biển qua cảng St. Petersburg, tàu chở hàng phải vượt hải trình 11.834 hải lý (khoảng 21.917 km, mất khoảng 40 ngày) để đến Trung Quốc và 9.903 hải lý (khoảng 18.340 km, mất khoảng 35 ngày) để đến Indonesia. Giá cước tàu từ vùng Baltic sang Trung Quốc đã đội lên 66 - 75 USD/tấn, còn sang Đông Nam Á chạm mức 75 - 90 USD/tấn.

Tương tự, hãng Nutrien của Canada phải vận chuyển nội địa từ mỏ Saskatchewan ra cảng Vancouver (1.700 - 2.000 km) trước khi xuất khẩu sang châu Á (hành trình từ 20 - 28 ngày), khiến cước tàu biển sang Trung Quốc tăng 95% lên 41 USD/tấn và sang Đông Nam Á tăng tới 64% lên 79 - 81 USD/tấn. Với nhà sản xuất ICL của Israel, rủi ro an ninh tại khu vực Biển Đỏ đã khiến chi phí vận chuyển trong quý II/2026 tăng 45% so với quý trước đó.

 Lợi thế "cận thị trường"
và mạng lưới liên vận đa phương thức của Lào

Nằm ngay tâm điểm kết nối giữa Tây Nam Trung Quốc và các quốc gia Đông Nam Á, nguồn tài nguyên muối mỏ kali tại Lào đang khai thác tối đa lợi thế vị trí địa lý liền kề vùng tiêu thụ để xây dựng chuỗi cung ứng ngắn và linh hoạt.

Tuyến đường sắt Trung - Lào vận hành từ năm 2021 đã thiết lập hành lang trên bộ đưa kali từ vùng mỏ Khăm Muộn (Khammouane, Lào) về tới Côn Minh (Trung Quốc) với khoảng cách 1.500 km và thời gian 3–5 ngày. Về hướng biển, các mỏ khai thác tại Lào chỉ cách cảng Vũng Áng (Hà Tĩnh, Việt Nam) khoảng 370 km đường bộ. Từ cảng Vũng Áng, hải trình đến cảng Phòng Thành (Quảng Tây) chỉ vỏn vẹn 250 hải lý (khoảng 463 km), đến cảng Bát Ngư Khuyên (Liêu Ninh) khoảng 1.800 hải lý (khoảng 3.334 km) và xuống các cảng lớn tại Indonesia chỉ mất 1.400–1.500 hải lý (khoảng 2.593–2.778 km).

Hải trình ngắn giúp kali Lào vào Trung Quốc tiết kiệm chi phí logistics, đồng thời tránh được các điểm nóng xung đột hàng hải quốc tế. Việc kết nối trực tiếp với kênh đào Bình Lục tiếp tục bổ sung phương thức thủy nội địa đi thẳng vào các tỉnh phía Nam Trung Quốc, tạo thêm lựa chọn cạnh tranh về giá thành.

Kali từ Lào đối với nguồn cung phân bón của Việt Nam

Với thị trường Việt Nam, nguồn cung kali từ Lào mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an ninh dinh dưỡng cây trồng. Nước ta hiện đã hoàn toàn tự chủ và có dư thừa lớn để xuất khẩu đối với phân đạm (urê) cũng như phân lân, song chưa thể tự sản xuất phân kali do không có tài nguyên muối mỏ. Toàn bộ nhu cầu khoảng gần 1 triệu tấn kali mỗi năm đều phải dựa vào nhập khẩu.

Phần lớn lượng kali này được sử dụng làm nguyên liệu phối trộn phân bón hỗn hợp NPK, phần còn lại bón trực tiếp cho các vùng chuyên canh cây ăn quả và cây công nghiệp xuất khẩu chủ lực nhằm nâng cao phẩm cấp nông sản.

Những năm gần đây, nguồn hàng từ Lào đã trở thành trụ cột cung ứng vững chắc. Theo số liệu của Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), mỗi năm nước ta nhập khẩu khoảng 300 – 350 ngàn tấn kali từ nước láng giềng, chiếm từ 30 - 35% tổng lượng nhập khẩu kali cả nước. Bên cạnh lợi thế cự ly vận tải đường bộ ngắn qua các cửa khẩu miền Trung và thuế suất ưu đãi 0%, nguồn cung cận kề từ Lào giúp doanh nghiệp Việt Nam giảm bớt rủi ro cước biển biến động, chủ động ổn định giá thành vật tư đầu vào cho sản xuất nông nghiệp.