Áp lực giá tăng, xuất khẩu giảm tốc

Cuộc khủng hoảng hàng hải tại Eo biển Hormuz đang khiến các nhà sản xuất Trung Quốc đối mặt với hàng loạt rủi ro, chủ yếu đến từ biến động nguồn cung và chi phí.

Theo các nguồn tin trong ngành chia sẻ với South China Morning Post (SCMP), đà tăng mạnh của giá dầu đã nhanh chóng lan sang nhiên liệu tinh chế và các chế phẩm dầu mỏ - những đầu vào thiết yếu của ngành sản xuất Trung Quốc.

Tuy nhiên, theo ông Wang Chao, nhà phân tích cấp cao tại Guangzhou Quantitative Consulting, nhiều doanh nghiệp vẫn cố gắng tránh chuyển phần chi phí gia tăng sang khách hàng. Hệ quả là một số công ty đã phải “bắt đầu hoãn hoặc hủy đơn hàng”.

Ông Wang cho biết tác động không chỉ dừng lại ở các nhà máy nội địa, mà còn lan sang hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới. Trong ngành thiết bị gia dụng, chi phí vận chuyển tăng cao đã làm suy yếu nhu cầu tiêu dùng cuối cùng, buộc các nhà nhập khẩu quốc tế phải thu hẹp quy mô hoặc trì hoãn đơn hàng.

Ông cũng nhận định mức giá dầu trong khoảng 100 - 105 USD/thùng đã “đủ cao” để gây áp lực chi phí lên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Trước khi Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch tấn công Iran vào cuối tháng 2, giá dầu thô chỉ dao động quanh mức 70 USD/thùng. Đến hết phiên 13/4, giá dầu WTI và Brent đạt lần lượt gần 98 và 99 USD/thùng.

Hệ quả đã bắt đầu phản ánh vào các số liệu vĩ mô. Trong tháng 3, chỉ số giá sản xuất (PPI) của Trung Quốc tăng 0,5% so với cùng kỳ năm trước, chấm dứt chuỗi giảm kéo dài 41 tháng.

Dữ liệu mới nhất từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc cho thấy tăng trưởng xuất khẩu đã giảm tốc đáng kể. Trong tháng 3, kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc tăng 2,5% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn hẳn mức tăng gần 40% ghi nhận trong tháng 2.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Vince Li - một doanh nhân Trung Quốc mở nhà máy hóa chất gần TP HCM từ năm ngoái - cho biết lượng đơn đặt hàng trong ngành hiện thấp hơn so với dự báo đưa ra từ năm 2025.

Trong khi đó, chi phí logistics cũng leo thang nhanh chóng. Ông Ken Chung, Chủ tịch Phòng Công nghiệp Logistics Hong Kong, cho biết chi phí vận chuyển đã tăng gấp 4 lần, buộc nhiều tàu phải nghĩ lại về việc đi đường vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi để tránh khu vực Iran.

Theo Yicai Global, các công ty chuyển phát cũng đã tăng phí giao hàng tại nhiều tỉnh như Phúc Kiến, Giang Tây và Sơn Đông.

Sau khi Mỹ chính thức phong tỏa Eo biển Hormuz vào ngày 13/4, rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng càng gia tăng.

Một số tác động tích cực

Tuy nhiên, cuộc chiến Mỹ - Iran không chỉ toàn gây ra ảnh hưởng tiêu cực. Ông Huang Yongxing, một người có tiếng trong ngành sản xuất, nhận thấy trong những ngày gần đây các đơn hàng đang “quay trở lại” Trung Quốc nhờ chuỗi cung ứng của nước này chống chịu với cú sốc giá dầu tốt hơn các đối thủ trong khu vực. Tuy nhiên, ông lưu ý đây có thể chỉ là hiện tượng nhất thời.

Trong một bài đăng trên WeChat, ông Huang viết: “Các công ty muốn nắm bắt cơ hội kiếm tiền, nhưng họ cũng lo lắng rằng một khi chiến sự kết thúc, các đơn đặt hàng sẽ biến mất và các khoản đầu tư vào nguồn nguyên vật liệu và nhân công mới sẽ trở nên lãng phí”.

Ở góc độ chính sách, ông Kannan Govindan, giám đốc trung tâm nghiên cứu chuỗi cung ứng tại Đại học Adelaide ở Australia, cho biết Bắc Kinh có thể giảm ưu tiên của lĩnh vực xuất khẩu, nhằm đảm bảo duy trì nguồn cung một số mặt hàng phòng trước hợp chiến sự ở Iran leo thang. Ông đưa ra ví dụ gồm nhiên liệu hàng không hoặc nhiên liệu phục vụ sản xuất.

Theo dữ liệu từ Kpler, xuất khẩu nhiên liệu máy bay và dầu hỏa của Trung Quốc trong tháng 3 đã giảm 40% so với tháng 2. Trong khi đó, Trung Quốc vốn là nước xuất khẩu lớn nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương đối với hai loại nhiên liệu này.

Theo ông Peter Draper, Giám đốc Viện Thương mại Quốc tế thuộc Trường Kinh tế Đại học Adelaide, Trung Quốc cũng có thể sẽ mở rộng các biện pháp hạn chế xuất khẩu sang phân bón và các loại thực phẩm nhạy cảm về giá cả.