Thành phố này vừa ký hàng loạt thỏa thuận lớn về đường hầm, xe tự lái dạng kén và taxi bay. Tuy nhiên, liệu những hệ thống chưa được kiểm chứng này có thực sự giảm tải ùn tắc hay không vẫn còn là một dấu hỏi lớn.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh Chính phủ Thế giới diễn ra đầu tháng này, Cơ quan Giao thông và Đường bộ (RTA) của Dubai đã ký thỏa thuận với ba công ty Mỹ. Điều đáng nói là các hệ thống giao thông này hiện vẫn chưa thực sự đi vào hoạt động ở quy mô lớn tại bất kỳ đâu trên thế giới.

Thương vụ lớn nhất, trị giá tổng cộng 545 triệu USD, thuộc về The Boring Company của Elon Musk để xây dựng các đường hầm ngầm. Thương vụ thứ hai dành cho Glydways, một startup tại San Francisco chuyên chế tạo các xe tự lái nhỏ (dạng kén) chạy trên đường ray hẹp. 

Thỏa thuận thứ ba là sự mở rộng hợp tác từ năm 2024 với Joby Aviation, công ty California phát triển taxi bay chạy điện, vốn được "ông lớn" Nhật Bản Toyota hậu thuẫn gần 900 triệu USD.

Dân số Dubai đã tăng gấp đôi trong 15 năm qua, đạt hơn 4 triệu người. Lượng xe đăng ký mới tăng 10% mỗi năm, gấp ba lần mức trung bình toàn cầu, và người dân mất trung bình 35 giờ mỗi năm vì tắc đường. 

Thách thức đặt ra là liệu ba công nghệ chưa được kiểm chứng này có đáp ứng được nhu cầu thực tế của trung tâm thương mại thuộc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) hay không.

"Với một thành phố phát triển chóng mặt như Dubai, việc thử nghiệm song song nhiều giải pháp thay vì làm lần lượt từng cái là điều hợp lý," Martin Tillman, nhà sáng lập công ty tư vấn quy hoạch giao thông TMP Consult tại Dubai, chia sẻ với Rest of World. "Tuy nhiên, rủi ro nằm ở uy tín nếu sự kỳ vọng đi quá xa so với hiệu quả thực tế."

Dự án Dubai Loop của The Boring Company là một mạng lưới đường hầm ngầm dùng xe điện để đưa đón hành khách. Giai đoạn đầu sẽ dài 6,4 km, kết nối Trung tâm Tài chính Quốc tế Dubai với Dubai Mall - địa điểm hút khách nhất thành phố. Tổng giám đốc RTA, ông Mattar Al Tayer, cho biết với bốn nhà ga trong giai đoạn thí điểm, hệ thống có thể phục vụ khoảng 13.000 lượt khách mỗi ngày.

Hệ thống duy nhất đang hoạt động của The Boring Company là Vegas Loop bên dưới Trung tâm Hội nghị Las Vegas. Kể từ năm 2021, hệ thống này đã chở khoảng 3 triệu lượt khách, nhưng lại sử dụng xe Tesla có người lái chạy với tốc độ 48-64 km/h, thay vì các phương tiện tự hành tốc độ cao như công ty đã hứa hẹn.

Marcus Enoch, giáo sư chiến lược giao thông tại Đại học Loughborough, ví von dự án Loop như một lựa chọn cao cấp, tương tự taxi trực thăng. Nó phục vụ những người có tiền nhưng không thực sự giúp giảm ùn tắc giao thông một cách đáng kể.

Glydways sản xuất các khoang điện nhỏ, có điều hòa và không người lái, chở được 4 đến 6 hành khách trên các đường ray hẹp, riêng biệt với đường bộ. Không có lịch trình cố định và bạn không phải đi chung với người lạ. Công ty tuyên bố hệ thống có thể vận chuyển 10.000 hành khách mỗi giờ theo mỗi hướng với chi phí thấp hơn 90% so với phương tiện truyền thống.

Tuyến thử nghiệm đầu tiên tại Dubai dài 2,8 km, từ Ga tàu điện ngầm National Paints đến Đảo Bluewaters, khu giải trí ven biển có vòng đu quay lớn nhất thế giới. CEO Mark Seeger cho biết quá trình chạy thử có thể bắt đầu vào giữa năm nay.

Glydways hiện chưa vận hành thương mại ở bất kỳ đâu. Họ mới chỉ có một đường chạy thử tại Concord, California và gần đây đã khởi công một dự án thí điểm gần sân bay Atlanta.

"Glydways đã dành 10 năm qua để phát triển giải pháp của mình," Amair Saleem, Giám đốc điều hành Glydways Transport Middle East chia sẻ. "Năm 2026 sẽ là cột mốc thú vị khi các hệ thống này bắt đầu được triển khai trên toàn cầu, bao gồm cả Dubai."

Một chuyên gia hạ tầng giao thông khu vực (giấu tên) nhận định, vận hành các khoang kín giữa cái nóng vùng Vịnh là một bài toán khó. Mỗi khi cửa mở ở nhiệt độ trên 45 độ C, hơi lạnh sẽ thoát ra và cần làm mát lại từ đầu, khiến chi phí năng lượng tăng vọt sau mỗi lần dừng.

Chuyên gia này cho biết, với hàng trăm chiếc kén dừng đỗ hàng nghìn lần mỗi ngày, chi phí làm mát sẽ rất khủng khiếp. Thách thức càng lớn hơn ở Dubai, nơi các hệ thống mới phải "nhét" vào quy hoạch đô thị vốn đã chật cứng ô tô, thay vì được thiết kế đồng bộ từ đầu.

Ông Saleem phản hồi rằng các khoang xe của Glydways được thiết kế để chịu được nhiệt độ lên tới 50 độ C, và họ đang đặc biệt chú trọng đến hiệu suất làm mát trong điều kiện nắng nóng tại đây.

Trong ba cái tên, Joby Aviation là công ty tiến xa nhất. Theo công bố, năm ngoái họ đã hoàn thành hơn 850 chuyến bay thử nghiệm tại Mỹ, UAE và Nhật Bản.

Tháng 11 vừa qua, Joby đã thực hiện chuyến bay taxi có người lái đầu tiên tại UAE, bay 17 phút từ cơ sở thử nghiệm trên sa mạc đến Sân bay Quốc tế Al Maktoum. Họ đang phối hợp với công ty Skyports của Anh để xây dựng 4 bãi đáp thẳng đứng (vertiport) tại Dubai.

Joby vẫn chưa nhận được chứng nhận loại (type certification) từ cơ quan quản lý Hoa Kỳ. Tuy nhiên, Chủ tịch Didier Papadopoulos cho biết vào tháng 11/2025 rằng "tùy thuộc vào tình hình", máy bay có thể bắt đầu chở khách tại UAE trước cả khi được Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phê duyệt.

Joby xin thêm thời gian để bình luận về lộ trình cấp phép và các điều khoản tài chính, trong khi The Boring Company và Glydways không phản hồi các câu hỏi từ Rest of World.

Dubai từng "ngã ngựa" với các vụ cá cược giao thông trước đây.

Năm 2016, họ hợp tác với Hyperloop One cho tàu chân không tốc độ cao giữa Dubai và Abu Dhabi. Dù huy động được 450 triệu USD và chạy thử nghiệm, công ty này đã đóng cửa vào năm 2023 vì lỗi kỹ thuật và không kiếm được hợp đồng thương mại.

Năm 2021, Dubai ký độc quyền với Cruise (thuộc General Motors) để triển khai 4.000 taxi tự lái vào năm 2030. Hai năm sau, một vụ tai nạn nghiêm trọng tại San Francisco khiến GM phải dừng chương trình, chịu lỗ gần 3,5 tỷ USD trong năm 2023, và Cruise chưa kịp chở bất kỳ ai tại Dubai.

Các câu hỏi gửi tới RTA Dubai về những thỏa thuận hiện tại đều không nhận được phản hồi.

Theo ông Tillman, các thỏa thuận lần này có vẻ mang tính thực tế hơn so với những lần trước. Tuy nhiên, ông cho biết mình chưa thấy bất kỳ tiêu chí thành công hay mốc thời gian cụ thể nào được công bố cho ba dự án này.

Song song đó, Dubai vẫn đầu tư vào hạ tầng truyền thống. Ngoài hai tuyến tàu điện ngầm hiện hữu, tuyến thứ ba đang được xây dựng để mở rộng dịch vụ. Dự án đường sắt quốc gia Etihad Rail kết nối 7 tiểu vương quốc cũng dự kiến vận hành vào năm 2026.

Dubai đang trở thành "phòng thí nghiệm" để các công ty Mỹ thử nghiệm những công nghệ còn vướng mắc pháp lý tại quê nhà. Nhưng để biết tham vọng này có thành công hay không, cần những đánh giá thực tế thay vì quảng cáo:

Có bao nhiêu người thực sự sử dụng? Có an toàn không? Doanh thu có bù đắp được chi phí vận hành? Và nó kết nối thế nào với hệ thống xe buýt, tàu điện và vỉa hè hiện có?

Đáng tiếc là chưa có thước đo nào trong số này được công bố.

"Thành bại cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc các dự án thí điểm giải quyết sát sườn các vấn đề giao thông cụ thể của địa phương đến mức nào," ông Tillman kết luận.