Tờ 10.000 yen và quốc kỳ Nhật Bản. (Ảnh: Reuters).
Đồng yen đã phải đối mặt với áp lực giảm giá kéo dài trong vài năm gần đây. Với một nước nhập khẩu ròng như Nhật Bản, đồng nội tệ yếu kéo theo rất nhiều hệ lụy.
Khi đồng nội tệ mất giá, chi phí nhập khẩu năng lượng, thực phẩm và nguyên liệu thô - phần lớn được thanh toán bằng USD - đều tăng lên, qua đó làm gia tăng áp lực lạm phát trên toàn nền kinh tế.
Vì vậy, tỷ giá một trong những mối quan tâm lớn nhất của các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản hiện nay.
Kể từ năm 2023, giới chức Tokyo liên tục cảnh báo về các biến động "mang tính đầu cơ" trên thị trường ngoại hối, đồng thời cũng được cho là đã can thiệp trực tiếp để hỗ trợ đồng nội tệ. Tuy nhiên, các biện pháp này vẫn chưa thể đảo ngược xu hướng giảm giá kéo dài của yen.
Áp lực đối với đồng tiền Nhật Bản đặc biệt gia tăng trong năm 2026. Cuối tháng 3, tỷ giá lần đầu tiên vượt mốc 160 yen đổi 1 USD kể từ tháng 7/2024, buộc Thứ trưởng Tài chính Atsushi Mimura phải tuyên bố Tokyo sẵn sàng có những hành động "quyết đoán" nhằm ngăn chặn các biến động quá mức trên thị trường.
Những cảnh báo này chỉ mang lại hiệu quả ngắn hạn. Đến cuối tháng 4, yen tiếp tục xuyên thủng mốc 160 JPY/USD sau khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) giữ nguyên lãi suất và không phát đi tín hiệu đủ mạnh về khả năng thắt chặt chính sách tiền tệ.
Lần này, Tokyo không chỉ dừng lại ở lời nói.
Từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5, các nhà chức trách đã nhiều lần mua yen và bán USD để hỗ trợ đồng nội tệ. Theo dữ liệu từ Bộ Tài chính Nhật Bản, tính tổng trong tháng 5, giới chức nước này đã chi 11.700 tỷ yen (khoảng 73,5 tỷ USD) để can thiệp thị trường ngoại hối.
Những động thái này ban đầu mang lại hiệu quả rõ rệt. Đồng yen có lúc tăng hơn 3% trong phiên 30/4, ghi nhận mức phục hồi mạnh nhất trong gần hai năm.
Tuy nhiên, hiệu ứng đó nhanh chóng phai nhạt. Đến giữa tháng 5, đồng yen đã đánh mất gần một nửa mức tăng đạt được nhờ các đợt can thiệp. Đến cuối tháng, tỷ giá lại tiến sát ngưỡng 160 JPY/USD.
Diễn biến này phản ánh một thực tế ngày càng rõ ràng: Thị trường không còn tin rằng chỉ riêng các đợt can thiệp ngoại hối có thể đảo ngược xu hướng của đồng yen.
Nguyên nhân chủ chốt đằng sau sự suy yếu của yen nằm ở khoảng cách quá lớn giữa lãi suất của Nhật Bản và Mỹ.
Sau khi chấm dứt chính sách lãi suất âm vào năm 2024, BoJ đã từng bước nâng lãi suất lên 0,75%. Tuy nhiên, mức này vẫn thấp hơn rất nhiều so với phạm vi 3,5% - 3,75% của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).
Khoảng cách khoảng 300 điểm cơ bản (bps) tiếp tục tạo động lực cho các giao dịch carry trade - chiến lược vay yen với lãi suấ thấp, sau đó bán đi để mua USD và đầu tư vào các tài sản quốc tế có lợi suất cao hơn.
Chừng nào mức chênh lệch này còn tồn tại, áp lực bán yen sẽ vẫn tiếp diễn.
Đó cũng là lý do các đợt can thiệp của Tokyo chỉ có thể làm chậm đà giảm của đồng tiền, thay vì tạo ra bước ngoặt thực sự.
Ông Jesper Koll, Giám đốc tại Monex Group, ví von rằng việc can thiệp ngoại hối mà không thay đổi chính sách tiền tệ "giống như đạp phanh trong khi vẫn giữ chân trên bàn đạp ga".
"Trong trường hợp tốt nhất, hành khách chỉ trải qua một chuyến đi xóc nảy. Trong trường hợp xấu nhất, má phanh sẽ bị mài mòn", ông nói.
Nhật Bản vẫn còn nguồn lực đáng kể để can thiệp. Tính đến cuối tháng 3, dự trữ ngoại hối của nước này đạt khoảng 1.160 tỷ USD.
uy nhiên, giới hạn của Tokyo không chỉ nằm ở quy mô dự trữ ngoại hối. Theo các hướng dẫn của IMF, các nền kinh tế có tỷ giá thả nổi chỉ nên can thiệp không quá ba lần trong vòng 6 tháng.
Điều đó đồng nghĩa Nhật Bản khó có thể dựa mãi vào các biện pháp can thiệp để chống đỡ đồng yen nếu các yếu tố nền tảng không thay đổi.
Về lý thuyết, BoJ hoàn toàn có thể hỗ trợ đồng yen bằng cách kéo lãi suất lên. Nhưng trên thực tế, đây không phải quyết định đơn giản.
Một mặt, đồng yen suy yếu đang làm gia tăng áp lực lạm phát nhập khẩu. Mặt khác, nền kinh tế Nhật Bản lại đang đối mặt với nguy cơ tăng trưởng chậm lại do cú sốc năng lượng toàn cầu.
Giá dầu tăng mạnh trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông khiến chi phí nhập khẩu nhiên liệu của Nhật Bản leo thang. BoJ đã hạ đáng kể dự báo tăng trưởng GDP năm 2026 từ 1% xuống còn 0,5%, lý do là giá năng lượng cao có nguy cơ bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp và thu nhập thực tế của các hộ gia đình.
Trong bối cảnh đó, việc nâng lãi suất để cứu đồng yen có nguy cơ làm tổn thương nền kinh tế.
Khó khăn của BoJ còn nằm ở một vấn đề mang tính cấu trúc hơn: Núi nợ công khổng lồ của Nhật Bản.
Vào năm 2024, quy mô nợ công của Nhật Bản đạt 10.900 tỷ USD, đứng thứ ba thế giới, chỉ sau Mỹ và Trung Quốc. Tỷ lệ nợ công/GDP vào khoảng 106%, cũng thuộc top đầu trong nhóm những nền kinh tế lớn.
Chỉ một mức tăng nhỏ của lợi suất trái phiếu cũng có thể khiến chi phí lãi vay của chính phủ tăng mạnh.
Rủi ro này càng trở nên nhạy cảm khi chính quyền Thủ tướng Sanae Takaichi công bố các gói chi tiêu lớn nhằm giảm tác động của cú sốc năng lượng đối với người dân và doanh nghiệp. Điều đó cho thấy quỹ đạo tài khóa của Nhật Bản trong những năm tới sẽ tiếp tục là tăng chi tiêu và nợ thay vì tiết kiệm và thu hẹp nợ công.
Điều đó đặt BoJ vào một tình thế đầy khó khăn. Nếu duy trì lãi suất thấp, đồng yen nhiều khả năng sẽ tiếp tục suy yếu. Nhưng nếu tăng lãi suất quá mạnh, ngân hàng trung ương có nguy cơ làm tổn hại tăng trưởng kinh tế, gây bất ổn thị trường trái phiếu và làm gia tăng áp lực tài khóa đối với chính phủ.
Áp lực lên đồng yen hiện không chỉ đến từ các nhà đầu tư quốc tế. Ngày càng nhiều doanh nghiệp và hộ gia đình Nhật Bản cũng đang bán yen để nắm lấy cơ hội ở nước ngoài.
Theo số liệu của Bộ Tài chính Nhật Bản, đầu tư trực tiếp ra nước ngoài ròng của các doanh nghiệp nước này đạt khoảng 33.000 tỷ yen (209 tỷ USD) trong năm 2025, mức cao kỷ lục và gần gấp đôi so với một thập kỷ trước.
Không chỉ tăng đầu tư ra quốc tế, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản cũng có xu hướng giữ lợi nhuận ở thị trường nước ngoài. Khoảng 40% lợi nhuận từ các khoản đầu tư nước ngoài không được chuyển về Nhật Bản, càng làm tăng thêm áp lực suy yếu dai dẳng với yen.
Trong khi đó, các hộ gia đình cũng đang tăng cường nắm giữ tài sản bằng ngoại tệ. Theo chuyên gia kinh tế Daisuke Karakama của ngân hàng Mizuho, giá trị tài sản ngoại tệ do các hộ gia đình Nhật Bản nắm giữ đã lên tới khoảng 130.000 tỷ yen vào cuối năm 2025, tương đương 5,5% tổng tài sản tài chính của họ.
Nguyên nhân rất đơn giản: lãi suất trong nước vẫn quá thấp.
Trong tháng 2, ngân hàng lớn nhất Nhật Bản là MUFG nâng lãi suất tiền gửi kỳ hạn một năm lên 0,4%, mức cao nhất trong khoảng 17 năm. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn đáng kể so với tốc độ tăng giá tiêu dùng khoảng 2% mỗi năm. Nói cách khác, người gửi tiền vẫn đang mất giá trị nếu tiếp tục giữ tài sản bằng yen.
"Những gì chúng ta đang chứng kiến chưa phải là một cuộc tháo chạy vốn quy mô lớn, nhưng một cuộc tháo chạy nhẹ đã bắt đầu", ông Karakama nhận định.
Bước ngoặt lịch sử đến từ làn sóng gom hàng ròng rã suốt nhiều năm từ các ngân hàng trung ương, kết hợp với một đợt tăng giá phi mã đẩy giá trị của kim loại quý này tăng gần gấp đôi chỉ trong vòng hai năm qua.
Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ đề xuất mức thuế quan 10% hoặc 12,5% với hầu hết các đối tác thương mại của nước này.
Gã khổng lồ 35 năm tuổi này đã âm thầm bứt tốc ngoạn mục suốt nhiều năm qua để chễm chệ ngồi vào vị trí nhà sản xuất đồ thể thao lớn thứ ba thế giới, chỉ xếp sau Nike và Adidas về mặt doanh thu.
Đầu tháng 6, Kospi lập đỉnh 8.788 điểm và giới phân tích đua nhau diễn giải đó là minh chứng cho sức mạnh bán dẫn AI của Hàn Quốc. Nhưng Samsung Electronics và SK Hynix đang gánh hơn 50% tổng vốn hóa toàn sàn, trong khi 36,47 nghìn tỷ won nợ ký quỹ đang biến một chu kỳ tăng có cơ sở thực thành một cấu trúc tài chính mong manh.
