Ông Kevin Warsh, ứng viên chủ tịch Fed do Tổng thống Donald Trump lựa chọn, đã dành một năm qua để xây dựng luận điểm ủng hộ việc cắt giảm lãi suất.

Hiện tại, luận điểm cốt lõi của ông là cơn sốt AI sẽ sớm thúc đẩy năng suất bùng nổ, qua đó giúp kiềm chế giá cả. Tuy nhiên, các quan chức Fed đương nhiệm - tức đồng nghiệp tương lai của ông - đã phát tín hiệu họ không tin tưởng viễn cảnh này.

Lập luận của ông Warsh

Logic của ông Warsh như sau: AI sẽ giúp người lao động trở nên năng suất hơn, cho phép doanh nghiệp trả lương cao hơn mà không cần tăng giá bán sản phẩm. Hoặc, doanh nghiệp có thể duy trì sản lượng với ít nhân công hơn, giúp giảm chi phí lao động. Dù theo kịch bản nào, áp lực giá cũng được kiểm soát, tạo dư địa để Fed hạ lãi suất mà không làm gia tăng rủi ro lạm phát.

Trong một cuộc phỏng vấn vào mùa thu năm ngoái, ông Warsh cảnh báo nếu không có nhà lãnh đạo phù hợp, Fed sẽ không dám thực hiện quyết định táo bạo như vậy.

Ông chia sẻ với Fox Business: “Điều khiến tôi lo ngại và tôi đoán là Tổng thống Trump cũng suy nghĩ tương tự - là Fed có thể sẽ lại mắc sai lầm lớn. Họ cần để cho làn sóng tăng năng suất tiếp tục kéo giảm giá cả, thay vì phản ứng kiểu: ‘Nền kinh tế quá mạnh, chúng ta nên dừng lại’”.

Ông Warsh và các quan chức Nhà Trắng cấp cao thường viện dẫn trường hợp dưới thời Chủ tịch Alan Greenspan giai đoạn 1996 - 1997 để củng cố lập luận.

Khi đó, ông Greenspan chọn giữ nguyên lãi suất, trái với ý muốn thắt chặt chính sách của các đồng nghiệp. Ông đã đặt cược rằng làn sóng năng suất từ cuộc cách mạng internet sẽ giữ lạm phát ở mức thấp ngay cả khi nền kinh tế tăng tốc.

Quả thực, trong thời gian đó lạm phát vẫn được kiềm chế trong khi nền kinh tế bùng nổ. Tuy nhiên, rốt cuộc Fed vẫn phải đảo chiều chính sách, tăng mạnh lãi suất trong năm 1999 và 2000 do lo ngại bong bóng dot-com sẽ khiến nền kinh tế tăng trưởng quá nóng.

Tại Mỹ, lãi suất không do chủ tịch đơn phương quyết định mà được ấn định bởi 12 thành viên của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC). Khi đặt cược vào năng suất, ông Greenspan đã có một thập kỷ tích lũy uy tín trong nội bộ Fed - điều mà ông Warsh chưa có.

Dù ông Warsh từng là thành viên Hội đồng Thống đốc Fed giai đoạn 2006 - 2011, quãng thời gian đó đã cách đây hơn 15 năm.

Bà Janet Yellen, cựu Chủ tịch Fed và cựu Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ, bình luận tại một hội thảo vào tuần trước: “Tôi không nghĩ ông Warsh có uy tín bằng với ông Greenspan. Ít nhất là trong ngắn hạn, tôi không nghĩ FOMC sẽ chấp nhận lập luận của ông ấy”. 

Quan điểm của giới chức Fed

Các quan chức Fed tỏ ra thận trọng với ví dụ phép so sánh lịch sử của ông Warsh. Khi đó, Fed đang xem xét giữa hay lựa chọn là giữ nguyên hay tăng lãi suất - chứ không phải giảm. Đồng thời, lạm phát đã giảm về mức 2% lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ, và ngân sách liên bang đang chuyển từ thâm hụt sang thặng dư.

Bối cảnh hiện nay gần như trái ngược. Lạm phát đã vượt qua mức mục tiêu 2% trong suốt 6 năm. Trong khi đó, thâm hụt ngân sách đang ở mức cao hiếm thấy ngoài thời chiến hoặc giai đoạn suy thoái.

Giai đoạn của ông Greenspan cũng được hỗ trợ bởi các yếu tố toàn cầu. Trong thập niên 1990, thương mại quốc tế mở rộng mạnh, hàng nhập khẩu giá rẻ giúp kìm hãm lạm phát.

Ngày nay, xu hướng phi toàn cầu hóa, thuế quan và căng thẳng địa chính trị lại đang làm gián đoạn chuỗi cung ứng và đẩy giá cả tăng lên.

Một số quan chức Fed chỉ ra AI hiện chủ yếu thúc đẩy nhu cầu - tạo ra làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu và kích thích thị trường chứng khoán, từ đó thúc đẩy chi tiêu của người tiêu dùng. Động lực này có thể gây áp lực tăng giá trong ngắn hạn.

Trong môi trường đó, việc hạ lãi suất dựa trên triển vọng tăng năng suất sẽ là động thái “rủi ro”, theo ông Alberto Musalem, Chủ tịch Fed chi nhánh St. Louis.

Ông bác bỏ lập luận của ông Warsh rằng Fed có xu hướng “kìm hãm tăng trưởng”, nhấn mạnh rằng cách hỗ trợ tăng trưởng bền vững là giữ lạm phát ở mức thấp.

Nếu AI thực sự mang lại sự bùng nổ năng suất như dự đoán, nó có thể sẽ làm tăng lãi suất "trung tính" theo thời gian - mức lãi suất phù hợp với một nền kinh tế cân bằng.

Tăng trưởng mạnh hơn sẽ thúc đẩy đầu tư và làm giảm tiết kiệm, đòi hỏi mức lãi suất trung lập cao hơn để cân bằng. Khi đó, việc giữ nguyên lãi suất hiện tại đồng nghĩa với việc Fed đang ít thắt chặt hơn so với trước.

Kể từ sau khi được ông Trump đề cử làm chủ tịch Fed tiếp theo, ông Warsh chưa phát biểu công khai. Phiên điều trần trước Quốc hội vào ngày 21/4 được xem là tín hiệu đầu tiên cho thấy ông còn giữ bao nhiêu trong những lập luận đã xây dựng suốt năm qua.

Ông James Egelhof, nhà kinh tế trưởng về Mỹ tại BNP Paribas, chỉ ra: “Đã có hàng loạt cú sốc xảy ra kể từ khi ông ấy đưa ra những lập luận này… Chúng tôi kỳ vọng ông Warsh sẽ xem xét lại và cập nhật quan điểm để đáp lại những bất ngờ đó.”

Ngay cả một số người ủng hộ Warsh cũng cho là giờ chưa phải lúc để hành động. Ông Joseph Lavorgna, nhà kinh tế trưởng tại SMBC Americas, nhận định: “Quan điểm của ông Kevin là đúng: AI có thể thúc đẩy quá trình thiểu phát”. Song, cuộc chiến ở Iran đã thay đổi cục diện. “Fed nên chờ đợi”, ông nhấn mạnh.