Trong tập mới của Inside The Wealth, ông Trần Vinh Quang, Tổng Giám đốc Công ty Quản lý Quỹ Thiên Việt (TVAM)  sẽ chia sẻ về cuộc sống sau những dấu mốc tài chính đầu tiên: cảm giác sau một khoản lãi lớn, áp lực phải lặp lại thành tích, những nỗi sợ không tự biến mất khi tài sản tăng lên, và cách một nhà đầu tư học để đi xa hơn mà không đánh mất sự bình thản của mình.

Dẫn dắt cuộc trò chuyện là Thanh Vũ, người từng làm chuyên viên phân tích tài chính tại Bloomberg và được biết đến với danh hiệu vô địch thế giới ở nội dung Triathlon.

Thanh Vũ: Với anh, cột mốc tài chính đầu tiên là gì? Anh đã tiếp cận nó như thế nào và cảm xúc khi đó ra sao?

Ông Trần Vinh Quang: Nếu nhìn lại khoảng hơn mười năm trước, khi tôi còn khá trẻ, khoảng 28 tuổi, tôi có đặt cho mình một mục tiêu tài chính. Đến năm khoảng 31 tuổi, tôi đạt được cột mốc đầu tiên. Với bản thân tôi, đó là một thành công. Còn với nhiều người khác, có thể nó cũng nhỏ thôi.

Lúc đó tôi còn trẻ nên cũng hào hứng. Nhưng khi thật sự đạt được cột mốc đó, tôi lại ngồi xuống để suy nghĩ xem nguyên nhân do đâu. Và tôi nhận ra nếu những “bánh răng” của cuộc sống không cùng lúc vận hành, có lẽ mình đã không đạt được nó.

Có may mắn. Có nỗ lực cá nhân. Có sự hỗ trợ của bạn bè, đồng nghiệp. Có cả sự cố gắng của những công ty mà mình đầu tư vào. Doanh nghiệp phải tạo ra kết quả kinh doanh tốt, cổ phiếu mới tăng giá và mình mới có lợi nhuận. Còn có sự thuận lợi của nền kinh tế nữa.

Nên tôi nghĩ lại, có lẽ không phải là “mình đạt được thành công đó”, mà giống như mình được tham gia vào một sự thành công. Nó giống như một lễ hội và mình được tham gia vào lễ hội đó.

Có lẽ chính cảm giác ấy là nền tảng cho những chặng sau của tôi. Biết ơn trước khi tự hào. Và đó cũng là thứ khó giữ nhất khi mọi thứ đang thuận lợi.

Thanh Vũ: Bên cạnh cảm giác biết ơn đó, có mặt trái nào xuất hiện sau cột mốc tài chính đầu tiên không? Có áp lực nào đến sau một thành công lớn ở tuổi còn trẻ?

Ông Trần Vinh Quang: Tôi nghĩ mình có một may mắn là tôi tham gia thị trường từ năm 2007. Tôi chứng kiến thị trường lên rồi xuống, chứng kiến những người giỏi hơn tôi rất nhiều kiếm được nhiều tiền hơn tôi, rồi sau đó mất hết.

Vì vậy, đến khi mình có được cột mốc ban đầu, tôi hiểu rằng mình cũng có thể mất tất cả nếu không tập trung và nếu quá ảo tưởng.

Tôi nghĩ những nhà đầu tư ở đủ lâu trên thị trường chứng khoán thì không cần học về sự khiêm tốn trong sách vở. 

Thị trường sẽ dạy cho chúng ta bài học về sự khiêm tốn, và dạy rất kỹ. Dạy tới, dạy lui, cho đến ngày chúng ta thật sự khiêm tốn. Bất cứ khi nào chúng ta nghĩ mình giỏi, thị trường sẽ cho chúng ta một bài học mới.

Đầu tư không chỉ là học cách kiếm tiền, mà còn là học cách đi qua các chu kỳ mà không để cái tôi phình to quá nhanh.

Thành công sớm dễ tạo cảm giác mình đã hiểu luật chơi. Nhưng thị trường không cho ai giữ mãi cảm giác đó. Người thắng một lần vẫn có thể thua ở lần sau. Người từng đứng trên đỉnh vẫn có thể rơi rất nhanh nếu nhầm may mắn, thời điểm và chu kỳ thành năng lực tuyệt đối.

Về áp lực sau một lần “thắng lớn”, đó là kỳ vọng phải lặp lại thành tích, để chứng minh rằng kết quả ấy đến từ năng lực chứ không phải may mắn. Nhưng những người đi đủ lâu thường bớt bị áp lực này hơn, vì họ biết thị trường luôn có cách nhắc mình cúi đầu. 

Thanh Vũ: Sau một thành công lớn và một số tiền lớn ở tuổi còn trẻ, điều đó có mang lại cho anh sự an tâm như nhiều người thường tưởng tượng không?

Ông Trần Vinh Quang: Thật ra sự an tâm nhiều khi là một sự tưởng tượng. Chúng ta thường nghĩ rằng nếu kiếm được một số tiền nào đó thì mình sẽ cảm thấy yên tâm.

Nhưng sự thật là nếu chúng ta không có bình an trước khi kiếm tiền, thì chúng ta cũng sẽ không có bình an trong lúc kiếm tiền và sau khi có tiền. Ví dụ, một số tiền mà mình thấy rất lớn, nếu gặp một căn bệnh hiểm nghèo, có thể chỉ dùng trong vài tháng. Cuộc sống luôn vô thường, không ai nói trước được.

Vì vậy, tôi có một điều tâm niệm, bất cứ điều gì mình muốn đạt được sau khi có tiền, mình nên cố gắng đạt nó ngay trong lúc kiếm tiền. Bởi sau lúc có tiền, cũng chỉ có như vậy mà thôi. 

Nhiều người đi qua hành trình tài chính với một giả định quen thuộc: Bây giờ cứ cố gắng kiếm tiền đã, sau đó sẽ sống chậm hơn, khỏe hơn, gần gia đình hơn, học thêm, đi nhiều hơn. Nhưng thực tế, cuộc sống không chờ một người có đủ tiền rồi mới bắt đầu.

Nếu muốn có một cuộc đời chất lượng và trọn vẹn, những giá trị nền tảng đó phải được chăm sóc song song với quá trình tạo ra của cải, chứ không phải là thứ để dành cho tương lai. 

Tiền có thể giúp cuộc sống dễ hơn. Nhưng tiền không tự động làm con người bình an hơn.

Thanh Vũ: Anh có thể nói rõ hơn về cách đi qua hành trình tài chính mà không đánh mất những phần khác của cuộc sống?

Ông Trần Vinh Quang: Tôi thích nói về con người bình thường. Chúng ta không nói về các bậc thánh nhân hay đạt giác ngộ. Là người bình thường, tôi nghĩ mỗi người có năm khía cạnh cần chăm sóc.

Thứ nhất là sức khỏe thể chất. Thứ hai là tài chính. Thứ ba là tri thức. Thứ tư là các mối quan hệ. Thứ năm là tinh thần.

Trong cuộc sống, mỗi thời điểm, sự vô thường có thể thử thách một trong năm trụ cột đó. Vì vậy, mỗi ngày chúng ta phải chăm sóc cả năm. Tài chính chỉ là một phần trong đời sống của mình.

Rất nhiều người vì kiếm tiền mà bỏ bê sức khỏe, hy sinh các mối quan hệ, xa gia đình. Đến khi quay về thì có khi gia đình đã không còn như trước. Bố mẹ không sống mãi để chờ mình kiếm đủ tiền rồi quay về báo hiếu. Vì vậy, tôi nghĩ mình phải đồng thời chăm sóc cả năm thứ. Thành công không nhất thiết phải đồng nghĩa với hy sinh hay đánh đổi tất cả. Nói chung, nó nên là một sự trọn vẹn.

Tài chính quan trọng. Nhưng nếu nó trở thành lý do để bỏ qua sức khỏe, tri thức, gia đình, bạn bè và đời sống tinh thần, thì đến một lúc nào đó, con số trong tài khoản có thể tăng lên trong khi chất lượng sống lại giảm xuống.

Nếu hiểu theo ngũ hành, sức khỏe là Thổ, tài chính là Kim, tri thức là Thủy, các mối quan hệ là Mộc, tinh thần là Hỏa. Đi theo hướng tương sinh, khi có tiền, điều thuận nhất là dùng tiền để tăng trưởng tri thức, đi nhiều hơn, học nhiều hơn, trải nghiệm nhiều hơn. Tri thức sẽ giúp kết giao được với những người tốt, từ đó tinh thần mạnh hơn, sức khỏe tốt hơn, và vòng tròn xoay lại từ đầu.

Thanh Vũ: Sau cột mốc đó, anh có bao giờ bị áp lực phải giữ thành tích, phải chứng minh rằng những gì xảy ra sau này phải cân xứng với thành công ban đầu không?

Ông Trần Vinh Quang: Về bản chất, con người bình thường khi đạt được điều gì đó thì thường muốn tiếp tục. Giống như Thanh thi xong một cuộc thi thì sẽ nghĩ đến cuộc thi tiếp theo, và thường cuộc thi sau phải thử thách hơn.

Tôi nghĩ mong muốn được thử thách hơn không sai. Mình luôn hướng lên để phát triển bản thân. Ví dụ một người kiếm được 1 triệu USD rồi muốn kiếm 100 triệu USD, không hẳn vì họ cần thêm 99 triệu USD để tiêu. Có thể họ muốn trở thành con người có khả năng kiếm được 100 triệu USD. Con người đó sẽ khác con người kiếm được 1 triệu USD.

Nhưng điều quan trọng là phải chuẩn bị tâm lý rằng nếu mình không đạt được thì mình học được gì. Thành công rồi thì tiếp theo có thể là thất bại. Thành công và thất bại là hai mặt của một đồng xu. Trong thành công luôn có mầm mống của thất bại, và trong thất bại cũng có hạt giống của thành công. Thị trường có uptrend rồi có downtrend, không thị trường nào lên mãi và cũng không thị trường nào xuống mãi. Nhìn nhận được điều đó, áp lực giữ thành tích sẽ nhẹ hơn rất nhiều.

Thanh Vũ: Khi có nhiều tiền hơn, nỗi sợ lớn nhất của anh lúc đó là gì?

Ông Trần Vinh Quang: Tôi nghĩ nỗi sợ sau khi có nhiều tiền vẫn là nỗi sợ trước khi có nhiều tiền, chỉ biểu hiện ở một góc độ khác.

Mỗi người sinh ra và lớn lên với những nỗi sợ khác nhau. Ví dụ, khi tôi còn nhỏ, ba mẹ tôi làm việc rất vất vả để nuôi bốn người con ăn học. Có lúc phải vay mượn để làm ăn, gặp khó khăn rồi phải bán nhà chuyển về vùng ven. Sau này, từ sâu thẳm, tôi rất sợ nợ hoặc vay tiền, dù tỷ lệ nợ rất nhỏ so với tổng tài sản.

Nhưng rồi tôi cũng cố gắng vay một chút khi lãi suất thấp để làm quen với nó. Có người nói nếu không vay nợ, bạn chưa thật sự là một nhà quản lý tài chính giỏi. Tôi nghĩ câu đó có phần đúng.

Nhiều người nghĩ có nhiều tiền thì nỗi sợ sẽ nhỏ lại. Nhưng đôi khi tiền chỉ làm nỗi sợ cũ xuất hiện trong một hình thức mới. Người từng thiếu an toàn vì nợ có thể vẫn sợ nợ ngay cả khi đã có tài sản. Người từng lớn lên trong thiếu thốn có thể vẫn thấy bất an dù điều kiện hiện tại đã tốt hơn rất nhiều.

Tôi nghĩ rằng, cách đi qua nỗi sợ không phải là phủ nhận nó. Tôi thừa nhận mình sợ nợ. Nhưng sau đó học cách tiếp xúc với nó ở mức nhỏ, trong điều kiện có kiểm soát, để hiểu nợ như một công cụ tài chính thay vì một bóng đen tâm lý.

Thanh Vũ: Vậy với các bạn trẻ muốn dùng margin hay đòn bẩy để nhân tài khoản nhanh, anh sẽ nói gì?

Ông Trần Vinh Quang: Mỗi người có hoàn cảnh và tư duy khác nhau, nên tôi không muốn khuyên quá chi tiết. Tôi chỉ nói chung thế này: Margin và lãi vay là công cụ của những nhà đầu tư có kinh nghiệm. Nếu bạn mới, hãy dùng số vốn của mình trong vài năm đầu để học hỏi.

Nếu sai, bạn sẽ sai trong phần vốn của mình, nó không đẩy bạn ra khỏi cuộc chơi. Khi đã đi qua năm năm, bảy năm, qua một vài chu kỳ, lúc đó hãy nghĩ đến việc dùng công cụ phức tạp hơn.

Margin giống như một chiếc kính lúp. Nó phóng đại tất cả hiệu ứng. Thành công nhỏ có thể thành công lớn, nhưng thất bại nhỏ cũng có thể thành thất bại lớn. Người có kinh nghiệm biết khi nào thuận lợi thì dùng, khi nào không thuận lợi thì thu lại. Người mới nên tránh xa margin trong giai đoạn đầu để hình thành phong cách trước. 

Thanh Vũ: Sau khi có tiền rồi, anh bắt đầu đầu tư nghiêm túc vào cái gì?

Ông Trần Vinh Quang: Như tôi đã nói, con người có năm trụ cột: sức khỏe, tài chính, tri thức, các mối quan hệ và tinh thần.

Nếu hiểu theo ngũ hành, sức khỏe thể chất là Thổ, tài chính là Kim, tri thức là Thủy, các mối quan hệ là Mộc, tinh thần là Hỏa. Nếu đi theo hướng tương sinh, khi có tiền, điều thuận nhất là dùng tiền để tăng trưởng tri thức, đi nhiều hơn, học nhiều hơn, trải nghiệm nhiều hơn.

Khi có tri thức, chúng ta sẽ kết giao được với những người bạn tốt, biết chăm sóc bản thân, gia đình và xã hội tốt hơn. Những mối quan hệ tốt lại làm tinh thần mạnh hơn. Tinh thần tốt sẽ ảnh hưởng lại sức khỏe. Có sức khỏe thì lại có khả năng kiếm tiền. Nó xoay thành một vòng tròn.

Nếu hỏi trực tiếp tiền nên làm việc gì nhất, tôi nghĩ đó là tăng cường tri thức, đi nhiều, trải nghiệm nhiều và học nhiều.

Thanh Vũ: Với anh bây giờ, một danh mục đầu tư tốt là gì? Có phải đó là danh mục kiếm được nhiều tiền nhất không?

Ông Trần Vinh Quang: Sau nhiều năm, tôi nghĩ mình phải phân biệt giữa một danh mục đầu tư tốt và một danh mục có hiệu quả cao nhất.

Người ta thường đánh đồng danh mục tốt với danh mục có lợi nhuận cao nhất. Nhưng thực tế, không ai có thể đạt hiệu quả cao nhất trong mọi giai đoạn. Nếu vậy thì chẳng lẽ mình không bao giờ xây được một danh mục tốt?

Với tôi, một danh mục tốt là danh mục do chính mình xây dựng, vào lúc mình bình tĩnh nhất. Không phải lúc FOMO, không phải lúc tham, sân, si. Nó là kết quả của một trạng thái đầu tư bình thản, tập trung và hài lòng.

Danh mục đó phải do chính tay mình chọn. Nếu đầu tư theo người khác, có thể mình có lời, nhưng sâu bên trong sẽ không thật sự thỏa mãn, vì hành động đó không đến từ mình. Danh mục giống như đứa con của mình. Dù nó có dở hơn “con nhà người khác” một chút, mình vẫn thương nó, vì mình hiểu vì sao mình chọn nó.

Đây là một định nghĩa tôi nghĩ là rất đáng suy nghĩ với các bạn trẻ.

Một danh mục tốt không phải lúc nào cũng là danh mục đang lãi nhiều nhất trên bảng điện. Nó là danh mục khiến người sở hữu hiểu rõ từng lựa chọn, biết vì sao mình nắm giữ, biết mình có thể chịu được biến động nào, và không bị bất an chỉ vì người khác đang kiếm tiền nhanh hơn ở đâu đó.

Nó cũng không phải danh mục được xây từ tin đồn, từ cảm giác sợ bỏ lỡ hay từ việc vay mượn niềm tin của người khác. Nó phải được xây từ hiểu biết của chính mình.

Thanh Vũ: Nghe anh chia sẻ, trạng thái đầu tư hiện tại của anh khá an yên. Có thể gọi đó là trạng thái mà anh đang hướng tới không?

Ông Trần Vinh Quang: Tôi muốn nhắc lại để người nghe không hiểu lầm. Những điều tôi nói chỉ có giá trị tham khảo. Bản thân tôi vẫn là một người bình thường, mỗi ngày vẫn phải cố gắng. Có lúc làm được, có lúc không làm được. Không phải bảy ngày trong tuần tôi đều ngủ sớm, dậy sớm, tập thể dục.

Đó vẫn là một hành trình liên tục, không có hồi kết. Tôi có lúc bình an, nhưng cũng có lúc có cảm xúc tiêu cực. Điều quan trọng nhất là phải học cách tha thứ cho bản thân mình. Nếu mình không tha thứ cho bản thân, mình cũng khó tha thứ cho bất cứ ai khác. Vì nhiều khi chính mình là người làm cuộc đời mình rối loạn nhất. 

Tôi không đặt mình vào vị trí đã đạt tới một trạng thái cao hơn người khác. Tôi chỉ nói về một hướng đi, một điều đang rèn luyện, một sự tự nhắc nhở mỗi ngày.

Trong đầu tư cũng vậy. Không ai bình tĩnh mãi. Không ai đúng mãi. Không ai lúc nào cũng giữ được kỷ luật hoàn hảo. Điều quan trọng là khi lệch khỏi trạng thái tốt, mình có khả năng quay lại hay không.

Thanh Vũ: Sau tất cả những dấu mốc đó, anh có còn muốn thắng lớn như trước không?

Ông Trần Vinh Quang: Thú thật là tôi vẫn thích thắng lớn lắm. Bất cứ nhà đầu tư nào cũng thích thắng lớn. Không ai thích thua cả. Giống như việc thích giàu nhanh, không ai thích giàu chậm.

Là người bình thường, nếu ta thích thắng lớn thì cứ nỗ lực cho điều đó. Không có gì phải e ngại cả. Điều quan trọng là nếu không đạt được thì đừng buồn chán, tiếc nuối quá. Khi nào thấy mệt mỏi quá sức thì điều chỉnh kỳ vọng xuống.

Mỗi người có một sức chịu đựng khác nhau. Đây là chuyện rất cá nhân. Sẽ rất hồ đồ nếu tôi khuyên ai đó nên muốn hay không muốn thắng lớn. Tôi chỉ biết ngưỡng của chính mình, và nó cũng thay đổi theo từng thời điểm. 

Vấn đề không phải là đừng muốn thắng lớn. Vấn đề là đừng để mong muốn đó kéo mình vượt quá sức chịu đựng. Đừng để nó biến thành ám ảnh. Đừng để nó làm mình đánh mất những phần còn lại của đời sống.

Thanh Vũ: Nếu gọi tên trạng thái đầu tư anh đang hướng tới bây giờ, anh sẽ gọi nó là gì? Và nếu gửi một lời đến những người đang nghe, anh muốn nói điều gì?

Ông Trần Vinh Quang: Mỗi thời điểm tôi có những mục tiêu rèn luyện riêng. Tôi không nghĩ nó có giá trị tham khảo quá nhiều, vì mỗi chúng ta đi trên một hành trình riêng. Có lẽ hướng đến cuối cùng vẫn là “mài dũa tâm hồn”, như doanh nhân Kazuo Inamori từng nói. Trong quá trình mài dũa đó, tâm chúng ta tiến hóa. Khi tiến hóa, nó sáng tạo. Và khi sáng tạo, nó lại tiếp tục tiến hóa.

Dù không biết bạn là ai, nhưng nếu tình cờ bạn đang nghe buổi chia sẻ này, tôi thành tâm chúc bạn trên chặng đường sắp tới  thêm một phần mạnh mẽ, một phần an yên, kiên trì đi trên con đường của riêng mình, trải nghiệm hết những vui buồn, thăng trầm, sống một đời viên mãn.

Bất cứ khi nào gặp việc khiến ta mệt mỏi, bất lực và không thể giải quyết bằng trí tuệ, hãy thử vượt qua nó bằng trái tim.

Sau tiền, sau những dấu mốc, sau thắng lớn hay thua đau, điều còn lại không phải là một công thức đầu tư. Điều còn lại là cách một người sống với chính mình: có đủ bình tĩnh để nhìn thành công như kết quả của nhiều điều kiện cùng vận hành; có đủ khiêm tốn để biết thị trường luôn có thể dạy thêm; có đủ thực tế để vẫn muốn thắng lớn, nhưng không thắng bằng mọi giá; và có đủ mềm để khi trí tuệ không giải quyết được, còn biết dùng trái tim để đi qua.

Tập “Cuộc sống sau những dấu mốc tài chính đầu tiên” không nói rằng tiền không quan trọng. Ngược lại, tiền rất quan trọng. Nó là một trong năm trụ cột của đời sống. Nó giúp con người có thêm lựa chọn, thêm thời gian, thêm trải nghiệm và thêm khả năng chăm sóc những điều mình yêu quý.

Nhưng tiền không phải toàn bộ cuộc sống.

Một cột mốc tài chính đầu tiên có thể đem lại niềm vui, sự tự tin, một cảm giác được xác nhận. Nhưng ngay sau đó, nó cũng có thể kéo theo áp lực phải lặp lại thành tích, nỗi sợ mất đi những gì vừa có, hoặc cái tôi âm thầm lớn lên trong thuận lợi.

Đi qua nhiều chu kỳ, ông Trần Vinh Quang chọn nhìn tiền bằng một thái độ nhẹ hơn. Không phủ nhận nó. Không thần thánh hóa nó. Không ác cảm với nó. Chỉ đặt nó về đúng vị trí: một công cụ giúp con người sống đầy đủ hơn, nếu người sử dụng nó có đủ bình tĩnh để không bị nó chi phối.

Có lẽ thông điệp sau cùng của tập này nằm ở một điều rất giản dị: đầu tư không chỉ để giàu hơn, mà để sống trọn vẹn hơn với chính mình trên con đường mình chọn.

Inside The Wealth là series do Vietnam Investment Forum (VIF) thực hiện, với sự đồng hành nội dung của Công ty Cổ phần Chứng khoán Thiên Việt (TVS).

Độc giả có thể theo dõi đầy đủ chương trình trên YouTube VIF và cập nhật các nội dung chọn lọc trên VietnamBiz.vn.