Các công ty tiền số (crypto) và startup công nghệ tài chính (fintech), vốn luôn tự vị thế mình là những kẻ thách thức thế hệ cũ, đang bất ngờ xin cấp phép gia nhập ngành công nghiệp mà họ từng muốn khai tử. Nói cách khác, họ muốn trở thành ngân hàng.

Loạt doanh nghiệp tài chính, từ những gã khổng lồ kỳ cựu cho đến các startup non trẻ, đã đồng loạt nộp đơn xin cấp giấy phép hoạt động ngân hàng, theo The New York Times.

Danh sách này bao gồm PayPal; cả ba đại gia sản xuất ô tô của Detroit (Ford, GM và Stellantis); World Liberty Financial - dự án liên quan đến gia tộc Tổng thống Trump; cùng rất nhiều các nhà môi giới và đại lý tiền số khác nhằm tận dụng triệt để những thay đổi mang tính cởi mở trong chính sách của chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Vị tổng thống này muốn khuyến khích thành lập nhiều ngân hàng hơn, sau một giai đoạn dài đóng băng số lượng tổ chức tài chính mới gia nhập thị trường.

Đặc quyền 

Việc sở hữu giấy phép hoạt động ngân hàng sẽ trao cho các công ty quyền kiểm soát tuyệt đối đối với các khoản vay mà họ khởi tạo cũng như khối tài sản mà họ nắm giữ. Nếu không có giấy phép này, nhiều doanh nghiệp buộc phải ký sinh vào bên thứ ba để cấp tín dụng.

Bên cạnh đó, tấm bùa hộ mệnh này còn mang lại những đặc quyền pháp lý khổng lồ. Rõ nét nhất là đối với giấy phép cấp liên bang. Các doanh nghiệp sẽ được hưởng quyền ưu tiên liên bang - một cơ chế cho phép họ né hàng loạt luật bảo vệ người tiêu dùng đặc thù, điển hình là các quy định về mức trần lãi suất.

Kinh doanh ngân hàng vốn là một trong những ngành nghề bị siết chặt quản lý nhất tại Mỹ do tầm ảnh hưởng quá lớn của các tổ chức này đối với người tiêu dùng, doanh nghiệp và toàn bộ sức khỏe nền kinh tế. Tuy nhiên, chính quyền ông Trump đã phát đi thông điệp rõ ràng rằng các quy định quản lý dưới thời tiền nhiệm đang quá ngột ngạt và tạo ra những thủ tục hành chính rườm rà không đáng có. 

Tổng thống Trump đã bổ nhiệm những nhà quản lý có tư tưởng nới lỏng, những người đã cắt giảm đáng kể hoạt động giám sát ngân hàng và viết lại các quy định để hạ thấp lượng vốn dự trữ bắt buộc. Sự thay đổi này chính là thỏi nam châm hút các công ty tài chính lao vào cuộc đua giành giấy phép.

“Các cơ quan quản lý dưới thời ông Trump đang phát tín hiệu rằng họ sẵn sàng mở cửa cho doanh nghiệp. Đây là một bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt so với kỷ nguyên của ông Biden’, bà Michele Alt, đối tác tại Klaros Group, một công ty tư vấn tài chính chuyên hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện quy trình cấp phép, nhận định.

Sự dịch chuyển này diễn ra sau một chuỗi 15 năm ảm đạm, nơi số lượng ngân hàng mới được thành lập hàng năm tại Mỹ lao dốc xuống mức thấp nhất kể từ thập niên 1960. Chỉ một ngày sau khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, người đứng đầu Tổng cục Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC) đã lên tiếng khuyến khích các nhân tố mới gia nhập ngành.

Thị trường lập tức phản hồi: Trong năm nay, cơ quan này đã cấp phê duyệt bảo hiểm tiền gửi sơ bộ cho các ngân hàng công nghiệp do Ford Motor, General Motors và Stellantis vận hành. Hiện tại, khoảng 1/4 trong số 4.500 ngân hàng tại Mỹ được cấp phép bởi liên bang, số còn lại do cá biệt từng bang quản lý và giám sát.

Mô hình mới

Vài ngày sau tuyên bố kích cầu của FDIC, Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ (OCC) đã cấp phê duyệt có điều kiện cho giấy phép ngân hàng liên bang của 5 liên doanh crypto, bao gồm công ty phát hành stablecoin Ripple Labs và Fidelity Investments (dưới danh nghĩa công ty con Fidelity Digital Assets).

Tuy nhiên, phần lớn các tổ chức mới này sẽ không hề giống với các ngân hàng truyền thống, tức là hoàn toàn sạch bóng các phòng giao dịch bán lẻ, tài khoản tiết kiệm hay các cây ATM. Các giấy phép được OCC thông qua vào cuối năm ngoái thực chất là cho phép các nhà điều hành thành lập ngân hàng ủy thác liên bang (national trust banks).

Đây là loại giấy phép đặc thù cho phép các công ty đóng vai trò là bên lưu ký tài sản cho khách hàng nhưng nghiêm cấm họ tiếp nhận các khoản tiền gửi bằng tiền mặt truyền thống. Điểm mấu chốt là các ngân hàng ủy thác liên bang không phải đáp ứng các yêu cầu ngặt nghèo về vốn như các ngân hàng toàn diện, và họ thường không được bảo hiểm hoặc quản lý bởi FDIC.

Điều này đồng nghĩa với việc: Nếu các ngân hàng này sụp đổ, khách hàng đối mặt với rủi ro mất trắng toàn bộ tài sản.

Một liên minh gồm hơn 100 nhóm bảo vệ người tiêu dùng cũng đã gửi thư phản đối kịch liệt việc nộp đơn của hai công ty Enova và OppFi - những đơn vị chuyên cho vay ngắn hạn với chi phí cắt cổ. “Đây sẽ là những ngân hàng liên bang đầu tiên được lập ra chỉ để trực tiếp thực hiện các khoản vay mang tính bóc lột, săn mồi”, liên minh này viết.

Ngược lại, ông Todd Schwartz, CEO của OppFi, biện hộ rằng mô hình của họ phục vụ những đối tượng “bị các tổ chức cho vay truyền thống bỏ quên”. Việc có được giấy phép ngân hàng liên bang sẽ giúp họ mở rộng sứ mệnh tiếp cận nhiều khách hàng dưới chuẩn ở nhiều bang hơn với mức lãi suất thấp hơn. 

Bài học từ thảm họa Synapse

Nỗi ám ảnh về việc không có giấy phép riêng đã được khắc sâu sau bê bối chấn động vào năm 2024 của Synapse Financial Technologies. Synapse vận hành như một chiếc cầu nối giữa các fintech và mạng lưới ngân hàng được FDIC bảo hiểm. Tuy nhiên, hệ thống sổ sách của Synapse quá lỏng lẻo.

Khi các tranh chấp tài chính với các đối tác ngân hàng nổ ra, bộ máy của Synapse sụp đổ, kéo theo hơn 100.000 người dùng bị đóng băng tài khoản và ít nhất 60 triệu USD tiền gửi bốc hơi.

“Nhiều tổ chức cho vay muốn theo đuổi giấy phép ngân hàng như một con đường ngắn nhất để tiếp cận nguồn vốn với chi phí rẻ hơn”, ông Jasper Sneff Nanni, Giám đốc điều hành tại công ty tư vấn FS Vector, giải thích.

Minh chứng điển hình là Upstart Holdings (San Mateo, California). Suốt hơn một thập kỷ, công ty này dùng thuật toán riêng để đánh giá điểm tín dụng của người tiêu dùng. Năm ngoái, họ thẩm định tới 1,5 triệu khoản vay với tổng trị giá 11 tỷ USD nhưng không thể tự mình giải ngân trực tiếp. Họ phải ký sinh vào mạng lưới hơn 100 ngân hàng và tổ chức tín dụng đối tác, sau đó các đối tác này lại bán ngược các khoản vay đó cho các nhà đầu tư hoặc cho chính Upstart.

Vào tháng 3, Upstart thông báo họ đang nộp đơn để trở thành một công ty mẹ ngân hàng liên bang dưới sự giám sát của Cục Dự trữ Liên bang (Fed). Bước đi này cùng một giấy phép liên bang sẽ cho phép Upstart áp dụng các điều khoản và định giá gói vay trên 50 bang của Mỹ, tức lấp đầy các khoảng trống địa lý hiện tại.