Báo cáo Phác thảo Chiến lược Đầu tư 2027 với chủ đề "Dốc đứng Chân vững" của Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư SSI (SSI Research) dự báo GDP Việt Nam năm 2027 tăng từ 9 đến 9,5%, với động lực chính đến từ đầu tư xây dựng, sản xuất chế biến - chế tạo và dịch vụ.

Kịch bản này được xây dựng trên giả định chi phí vốn tiếp tục duy trì ở mức cao, thay vì dựa vào kỳ vọng lãi suất giảm mạnh.

Theo SSI Research, kinh tế Việt Nam đang có nền tảng tăng trưởng tích cực. GDP 9 tháng đầu năm 2026 tăng 9,01%, sản xuất công nghiệp tăng 12,3% và vốn FDI giải ngân tăng 12,1%. Cán cân thương mại cũng lần đầu ghi nhận thặng dư trong tháng 9.

Tuy nhiên, sự phục hồi chưa diễn ra đồng đều giữa các lĩnh vực. Doanh thu bán lẻ thực tế, sau khi loại trừ yếu tố giá, tăng 7,8%, thấp hơn tốc độ tăng trưởng của sản xuất công nghiệp và vốn FDI giải ngân.

Trong đó, tiêu dùng dịch vụ có đà tăng tốt hơn tiêu dùng hàng hóa. Việc làm và thu nhập đang cải thiện nhưng mức độ lan tỏa giữa các nhóm trong nền kinh tế vẫn còn hạn chế.

Đầu tư công tăng trưởng mạnh nhưng còn nhiều thách thức

SSI Research nhận định đầu tư công tiếp tục đóng vai trò hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong năm 2027, khi tiến độ triển khai được cải thiện và nhiều dự án bước vào giai đoạn xây dựng.

Tuy nhiên, đơn vị phân tích lưu ý giải ngân vốn không đồng nghĩa với việc tạo ra sản lượng mới tương ứng. Một phần số tiền giải ngân có thể được sử dụng để thanh toán cho những hạng mục đã hoàn thành trước đó.

Do vậy, hiệu quả thực tế của đầu tư công cần được đánh giá thông qua tiến độ thi công, khối lượng công việc hoàn thành và khả năng đưa công trình vào sử dụng, thay vì chỉ dựa trên số vốn đã giải ngân.

Bên cạnh đó, những vướng mắc liên quan đến giải phóng mặt bằng, nguồn cung vật liệu, nhân lực và năng lực nhà thầu vẫn có thể ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các dự án.

Nguồn vốn ngoài ngân sách cũng chưa dễ huy động. Đối với các dự án triển khai theo phương thức đối tác công tư (PPP), việc được phê duyệt hoặc ký kết hợp đồng chưa đồng nghĩa toàn bộ nguồn vốn đã được thu xếp.

Theo SSI Research, các dự án cần được đánh giá dựa trên hiệu quả kinh tế, khả năng hoàn vốn và cơ chế phân chia rủi ro giữa những bên tham gia.

Trong trung hạn, việc phát hành trái phiếu PPP hoặc trái phiếu cơ sở hạ tầng có thể giúp mở rộng nguồn tài trợ cho các dự án. Tuy nhiên, nếu ngân hàng vẫn phải đứng ra bảo lãnh, một phần rủi ro có thể tiếp tục nằm trong hệ thống ngân hàng.

Vì vậy, SSI Research đánh giá đa dạng hóa nguồn vốn là cơ hội trong trung hạn, nhưng chưa nên kỳ vọng các công cụ này tạo ra sự hỗ trợ lớn ngay trong năm 2027.

Đầu tư cần chuyển thành năng lực sản xuất

Bên cạnh việc mở rộng quy mô đầu tư, SSI Research cho rằng Việt Nam cần cải thiện năng suất để duy trì tăng trưởng bền vững.

Việc xây dựng thêm hạ tầng và nhà máy có thể giúp tăng sản lượng trước mắt. Tuy nhiên, tăng trưởng dài hạn còn phụ thuộc vào khả năng tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một lượng vốn và lao động.

Theo đơn vị phân tích, một yếu tố quan trọng là nâng cao độ phức tạp kinh tế, thông qua việc tích lũy kỹ năng, công nghệ và chuyên môn để sản xuất những sản phẩm có yêu cầu cao hơn.

Đối với Việt Nam, cơ hội từ thu hút FDI không chỉ nằm ở việc gia tăng xuất khẩu hoặc tạo thêm việc làm, mà còn ở khả năng giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, từ sản xuất linh kiện đến kỹ thuật, kiểm định và thiết kế.

SSI Research lưu ý xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao không đồng nghĩa các doanh nghiệp nội địa đã làm chủ những công đoạn có giá trị gia tăng lớn.

Do đó, cần đánh giá mức độ tham gia của các nhà cung cấp trong nước và khả năng tiếp thu công nghệ từ hoạt động đầu tư nước ngoài. Những lợi ích này thường hình thành từng bước và khó có thể phản ánh đầy đủ ngay trong năm 2027.

Lãi suất được dự báo giảm chậm, chi phí vốn còn cao

Bên cạnh triển vọng tăng trưởng, SSI Research cho rằng không nên kỳ vọng quá nhiều vào khả năng giảm mạnh lãi suất trong năm 2027.

Theo đơn vị phân tích, chi phí huy động vốn của các ngân hàng tăng đang dần ảnh hưởng đến lãi suất cho vay. Trong khi đó, áp lực lạm phát ở mức cao tiếp tục hạn chế khả năng giảm lãi suất trên diện rộng.

Một yếu tố khác cần theo dõi là chênh lệch giữa tăng trưởng tiền gửi và tín dụng. Khi nhu cầu vay vốn tiếp tục gia tăng, nguồn tiền gửi cần tăng tương ứng để cải thiện điều kiện thanh khoản và tạo dư địa giảm lãi suất.

SSI Research cho rằng việc đẩy nhanh thanh toán ngân sách và hoàn thuế giá trị gia tăng có thể góp phần cải thiện dòng tiền cho doanh nghiệp.

Nguồn tiền được bổ sung sẽ giúp các đơn vị có điều kiện thanh toán cho nhà cung cấp, chi trả lương và giảm nhu cầu vay vốn ngắn hạn.

Tuy nhiên, giải ngân đầu tư công tăng không tự động khiến nguồn vốn trong hệ thống ngân hàng trở nên dồi dào hơn, đặc biệt khi nhu cầu tín dụng cũng tăng cùng thời điểm.

Theo đó, kịch bản cơ sở của SSI Research là chi phí vốn và lãi suất giảm chậm, tiếp tục duy trì ở mức tương đối cao trong năm 2027.

Để lãi suất có thể giảm đáng kể, tăng trưởng tiền gửi cần thuận lợi hơn so với tín dụng. Đồng thời, tiến độ giải ngân đầu tư công nhanh hơn, các chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng với sự cải thiện của lạm phát và điều kiện bên ngoài cũng là những yếu tố cần thiết.

Rủi ro dài hạn từ hiệu quả sử dụng vốn

SSI Research cho rằng mục tiêu tăng trưởng cao có thể thúc đẩy sự phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương, qua đó đẩy nhanh tiến độ dự án và tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục.

Tuy nhiên, áp lực hoàn thành mục tiêu cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc lựa chọn dự án và phân bổ nguồn lực, nhằm đưa vốn và lao động đến những lĩnh vực có khả năng sử dụng hiệu quả.

Theo đơn vị phân tích, doanh nghiệp lớn có lợi thế về quy mô và năng lực triển khai, nhưng điều đó không đồng nghĩa hiệu quả kinh doanh luôn cao hơn. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ cũng chỉ có thể đóng góp tốt cho tăng trưởng khi có điều kiện phát triển và tiếp cận được nguồn vốn.

Một rủi ro cần theo dõi là tốc độ tăng vay nợ vượt quá khả năng tạo dòng tiền của doanh nghiệp.

SSI Research nhận định việc cải thiện cơ chế xử lý nợ có thể giúp đẩy nhanh quá trình thu hồi, nhưng không đồng nghĩa những tổn thất thực tế được xóa bỏ.

Vì vậy, chất lượng tín dụng cần được đánh giá không chỉ qua tỷ lệ nợ xấu trên báo cáo mà còn thông qua nợ xấu mới phát sinh, mức trích lập dự phòng, số tiền thực tế thu hồi và khả năng đưa tài sản trở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh chất lượng tín dụng, các yếu tố cần theo dõi còn gồm tiến độ hoàn thành và vận hành công trình; khả năng chuyển đầu tư mới thành doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền; tăng trưởng tiền gửi so với tín dụng, lạm phát và áp lực tỷ giá.

Ngoài ra, mức độ lan tỏa của tăng trưởng đến thu nhập, tiêu dùng dịch vụ và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ cũng là những chỉ báo về chất lượng tăng trưởng.

Triển vọng có thể khả quan hơn nếu các dự án hoàn thành nhanh, doanh nghiệp nội địa tham gia rộng hơn vào chuỗi cung ứng và điều kiện vốn cải thiện. Ngược lại, tiến độ thi công chậm, dòng tiền yếu hoặc lạm phát tăng có thể làm giảm hiệu quả của chu kỳ đầu tư.

Đơn vị phân tích nhấn mạnh tăng trưởng GDP cao là điều kiện thuận lợi nhưng không bảo đảm mọi doanh nghiệp đều hưởng lợi. Trong bối cảnh chi phí vốn còn cao, khả năng chuyển dự án và đơn hàng thành lợi nhuận, dòng tiền và năng lực trả nợ sẽ ngày càng quan trọng.