Một trong 7 nhóm kiến nghị mà VCCI gửi Bộ Tư pháp nhằm hoàn thiện thể chế, pháp luật nhằm thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số” là cơ chế "one in, one out". Nguyên tắc này từng được một số quốc gia như Anh, Đức, Hàn Quốc áp dụng thành công.

Nguyên tắc "One in, one out" là gì?

“One-in, one-out” – là một nguyên tắc hoàn thiện các quy định pháp luật khi mỗi điều kiện kinh doanh mới phải đi kèm bãi bỏ ít nhất một điều kiện cũ tương đương về gánh nặng tuân thủ.

Cơ chế này phù hợp với chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm đã được nêu nhiều năm, nhưng trên thực tế, nhiều ngành vẫn duy trì cơ chế “xin – cho” dưới các hình thức khác nhau.

Mặc dù hậu kiểm nhưng, doanh nghiệp vẫn phải xin giấy phép con, chứng nhận đủ điều kiện, ý kiến chấp thuận, văn bản xác nhận nên bản chất tiền kiểm vẫn còn.

Chính vì vậy, lần này, VCCI kiến nghị tiến hành tổng rà soát thực chất tất cả các loại giấy phép, điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính còn tồn tại, trong đó đánh giá từng loại xem có thực sự cần thiết không, có thể thay thế bằng hậu kiểm không, và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp là bao nhiêu.

Với những điều kiện kinh doanh mới, VCCI kiến nghị khi ban hành phải bỏ đi một điều kiện tương đương cũ. Song song với đó, cần xây dựng năng lực hậu kiểm dựa trên rủi ro, tập trung thanh tra vào lĩnh vực và doanh nghiệp có rủi ro cao thay vì thanh tra đại trà, đồng thời ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ phân loại rủi ro.

Bởi nếu chuyển sang hậu kiểm mà năng lực thanh tra, kiểm tra chưa theo kịp, dẫn đến tình trạng hoặc buông lỏng hoàn toàn, hoặc thanh tra kiểm tra tràn lan, chồng chéo, gây phiền hà cho doanh nghiệp.

Đồng thời, VCCI cũng kiến nghị cần bắt buộc đánh giá tác động kinh tế thực chất đối với mọi đề xuất chính sách.

Đơn vị này nhấn mạnh, việc đánh giá tác động của chính sách (RIA) hiện nay phần lớn mang tính hình thức, thiếu dữ liệu định lượng, và thường được thực hiện bởi chính cơ quan soạn thảo, tạo ra xung đột lợi ích rõ ràng. Doanh nghiệp ít khi được tham vấn thực chất trong quá trình đánh giá tác động.

"Vì vậy,cần lượng hóa chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp trong mọi đề xuất chính sách mới. Mỗi dự thảo văn bản quy phạm pháp luật phải trả lời được câu hỏi là doanh nghiệp sẽ phải bỏ ra bao nhiêu thời gian và chi phí để tuân thủ quy định này. Việc thẩm định chất lượng đánh giá tác động cần được giao cho một đơn vị độc lập, không phải cơ quan soạn thảo", VCCI đề xuất.

Phát biểu tại một sự kiện mới đây, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho biết Nghị định 46/2026/NĐ-CP (Nghị định 46) hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm được lùi thời gian thực hiện, sau hơn 10 ngày được ban hànhcho thấy sự đồng hành với doanh nghiệp trong bối cảnh chuỗi cung ứng đứng trước nguy cơ đứt gãy.

Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế và phải xử lý được những bất cập cốt lõi của chính sách. Ông Tuấn nhấn mạnh, các thủ tục mới chỉ nên được ban hành nếu chứng minh được hiệu quả rõ ràng trong bảo vệ an toàn thực phẩm, đồng thời không gây đứt gãy chuỗi cung ứng hay tăng chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp.

Bổ sung nguyên tắc "thống nhất thị trường quốc gia"

Một nguyên tắc nữa mà VCCI nhức đến là "thống nhất thị trường quốc gia" bởi doanh nghiệp hoạt động đa tỉnh thành đang gặp tình trạng cùng một quy định pháp luật nhưng mỗi tỉnh hiểu và áp dụng một khác, đặc biệt trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, môi trường, thuế, phòng cháy chữa cháy.

"Điều này tạo ra chi phí tuân thủ rất lớn và gây bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp hoạt động ở các địa phương khác nhau, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ phân mảnh thị trường nội địa", VCCI nhấn mạnh.

Vì vậy, việc bổ sung nguyên tắc “thống nhất thị trường quốc gia” như một giới hạn rõ ràng cho phân cấp, phân quyền, theo đó chính quyền địa phương không được ban hành quy định tạo ra rào cản đối với lưu thông hàng hóa, dịch vụ, lao động, vốn giữa các địa phương.

Bộ Tư pháp cần tăng cường kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật của địa phương có ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh, với thẩm quyền kiến nghị đình chỉ, bãi bỏ nhanh các quy định trái với pháp luật trung ương hoặc gây cản trở hoạt động kinh doanh.

Đồng thời, đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu công khai về cách áp dụng pháp luật của từng địa phương trong các lĩnh vực trọng yếu để doanh nghiệp có thể tra cứu và so sánh.

Bên cạnh đó, VCCI cũng kiến nghị Bộ Tư pháp: Giải quyết tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các luật từ góc nhìn thực tiễn kinh doanh, bảo đảm tính ổn định và dự đoán được của pháp luật kinh doanh, chuyển thực chất từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cải cách thực chất cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại.