4 ngày kể từ khi xung đột bùng phát, phần lớn kịch bản đó đã xảy ra — nhưng giá dầu thô không tăng nhanh vượt mốc mang tính biểu tượng 100 USD/thùng như dự đoán. Các cơ sở năng lượng chủ chốt trong khu vực đã bị tấn công, khiến nhà máy LNG lớn nhất thế giới tại Qatar và một trong những nhà máy lọc dầu quan trọng nhất của Arab Saudi phải ngừng hoạt động, theo Financial Times.

Hoạt động vận tải thương mại qua eo biển — nơi trong điều kiện bình thường vận chuyển khoảng 1/5 sản lượng dầu và khí đốt toàn cầu — đã đình trệ, với hơn 150 tàu chở dầu hiện đang chờ bên ngoài Hormuz do chủ tàu và công ty bảo hiểm không muốn đưa tàu đi qua khu vực đang có giao tranh.

Giá dầu đã tăng 30% kể từ khi giao tranh bắt đầu, với dầu Brent đạt 85 USD/thùng vào thứ Ba, mức cao nhất kể từ tháng 7/2024. Tuy nhiên, cho đến nay có ít dấu hiệu cho thấy sự hoảng loạn: giá dầu vẫn thấp hơn đáng kể so với mức 128 USD đạt được sau khi căng thẳng Nga-Ukraine bùng phát năm 2022.

“Thị trường phản ứng một cách thận trọng, họ muốn chờ xem điều gì sẽ diễn ra tiếp theo” ông Carlos Bellorin, nhà phân tích tại công ty dữ liệu năng lượng Welligence, cho biết. Hiện các nhà giao dịch đang theo dõi xem căng thẳng leo thang sẽ kéo dài bao lâu. “Chúng tôi không thấy bất kỳ nỗ lực hạ nhiệt nào; ngược lại, Iran đang leo thang,” ông nói.

Cú sốc này nghiêm trọng đến mức nào?

Giá dầu đã phản ứng mạnh hơn nhiều so với cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran năm ngoái. Thời điểm đó, không có sự gián đoạn dòng chảy năng lượng từ vùng Vịnh và các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng ở mức hạn chế.

Tuy vậy, mức tăng lần này vẫn nhỏ hơn nhiều so với các cú sốc dầu mỏ trong lịch sử. Lệnh cấm vận dầu mỏ của các nước Arab giai đoạn 1973-1974 khiến giá tăng 260%; biến động sau Cách mạng Iran năm 1979 đẩy giá tăng khoảng 160%; và căng thẳng Iraq - Kuwait năm 1990 khiến giá tăng khoảng 180%. Mỗi sự kiện đều tác động đến nền kinh tế toàn cầu vượt xa lĩnh vực năng lượng.

Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã thay đổi. Các nền kinh tế phát triển ít phụ thuộc vào dầu hơn so với thập niên 1970 và cũng ít phụ thuộc hơn vào dầu từ Trung Đông. Mỹ hiện là nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới, và nguồn cung mới đang được đưa ra thị trường từ Guyana, Brazil và Canada.

Thị trường cũng có thể đang tính đến phản ứng của chính quyền Tổng thống Trump. Trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, Nhà Trắng có động lực mạnh để kiểm soát lạm phát. Bất kỳ đợt tăng giá kéo dài nào cũng có thể được kiềm chế thông qua việc xuất kho từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ.

Vì sao giá chưa tăng mạnh hơn?

Ngành công nghiệp dầu mỏ đã trở nên thành thạo trong việc xử lý khủng hoảng. Sau khi vượt qua đại dịch COVID-19 và căng thẳng Nga - Ukraine năm 2022 — thời điểm các dòng chảy năng lượng toàn cầu được tái định tuyến — các nhà giao dịch đã có kinh nghiệm nhanh chóng điều hướng lại các tàu chở dầu nhằm tối đa hóa lợi nhuận và giảm thiểu gián đoạn.

“Mức độ vấn đề mà ngành dầu mỏ đối mặt trong 5 năm qua tương đương 25 năm trước đó,” một nhà giao dịch cấp cao cho biết.

Kinh nghiệm này khiến thị trường bình tĩnh hơn, thậm chí có thể là chủ quan, trước các cú sốc nguồn cung ngắn hạn, theo Saul Kavonic, nhà phân tích tại MST Financial. “Hiện thị trường đang phản ứng chậm khi một sự gián đoạn nguồn cung thực sự xảy ra,” ông nói.

Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa trong hai tuần, Kavonic ước tính hơn 250 triệu thùng dầu có thể bị mắc kẹt. Một số quốc gia vùng Vịnh sẽ cạn dung lượng lưu trữ và buộc phải ngừng khai thác tại các mỏ dầu. Khi đó, ông dự đoán giá dầu sẽ vượt 100 USD/thùng.

Hôm thứ Ba, Iraq đã đóng cửa mỏ Rumaila — mỏ dầu lớn nhất thế giới — sau khi các bồn chứa đạt “mức tới hạn”, theo thông báo từ bộ dầu mỏ.

Các nhà giao dịch cũng cho biết họ đã chuẩn bị kỹ cho tình huống hiện tại. “Lần này đã được cảnh báo rõ ràng hơn nhiều so với sự kiện kéo dài 12 ngày năm ngoái,” một nhà giao dịch cấp cao nói thêm rằng nhiều bên tham gia thị trường đã định vị sẵn để hưởng lợi từ xu hướng giá dầu tăng trước khi xung đột nổ ra.

Thị trường có những lớp bảo vệ nào?

Thị trường dầu mỏ đã được cung ứng khá dồi dào trong những tháng trước khi xung đột xảy ra, cho phép các quốc gia lo ngại rủi ro ở Trung Đông tích trữ thêm dầu thô. Chẳng hạn, Trung Quốc hiện có lượng dự trữ đủ để đáp ứng 124 ngày mà không cần nguồn cung mới, theo các nhà phân tích tại Vortexa.

Tồn kho toàn cầu ở mức thấp so với tiêu chuẩn lịch sử nhưng vẫn vào khoảng 2 tỷ thùng, theo David Wech, kinh tế trưởng của Vortexa. “Tồn kho trên đất liền ngoài Trung Quốc và Ấn Độ đang ở mức thấp trong biên độ theo mùa, nhưng 2 tỷ thùng vẫn là con số đáng kể khi khối lượng liên quan từ Trung Đông khoảng 16 triệu thùng/ngày,” ông nói.

Các lớp đệm bổ sung bao gồm lượng dầu đã ở trên biển bên ngoài vùng Vịnh và khoảng 120-150 triệu thùng trên các tàu liên quan đến hoạt động thương mại né tránh lệnh trừng phạt của Nga hoặc Iran. “Đây là một nguồn đệm tiềm năng khác,” Bellorin cho biết, đồng thời nói thêm rằng trong kịch bản cực đoan, dầu của Nga có thể quay trở lại thị trường một cách công khai hơn.

Mặc dù hoạt động vận chuyển qua Hormuz bị hạn chế, một phần xuất khẩu có thể được chuyển hướng. Saudi Arabia và UAE có khả năng chuyển khoảng 9 triệu thùng/ngày sản lượng của mình qua các đường ống tránh eo biển này.

Điều gì có thể đẩy giá vượt 100 USD?

Đa số các nhà phân tích cho rằng diễn biến giá dầu sẽ phụ thuộc vào thời gian và mức độ nghiêm trọng của sự gián đoạn.

Ông Wang Zhuwei, người nghiên cứu giao dịch dầu tại S&P Global Energy, cho biết kịch bản cơ sở của ông là giá Brent duy trì trong khoảng 80-90 USD nếu hoạt động vận chuyển qua Hormuz được khôi phục tương đối nhanh. Tuy nhiên, sự gián đoạn kéo dài hơn sẽ đẩy giá vượt 100 USD.

Trong ngắn hạn, các nhà phân tích dự báo giao tranh sẽ tiếp diễn. Ông Bellorin cho rằng Iran có khả năng gia tăng căng thẳng nhằm tối đa hóa đòn bẩy trước khi có bất kỳ bước hạ nhiệt và đàm phán nào.

“Nếu nhìn vào xu hướng và cách tình hình đang diễn biến, có khả năng giá sẽ chạm vùng cao 90 USD vào cuối tuần,” ông nói.