Chuyến thăm đáng chú ý

Vào ngày 6/5, Trung Quốc đã tiếp đón Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trong chuyến thăm đầu tiên kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát. Đáng chú ý, chuyến thăm của nhà ngoại giao Iran diễn ra chỉ 8 ngày trước cuộc gặp dự kiến giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã gặp ông Araghchi vào sáng 6/5, tờ Xinhua News đưa tin.

Truyền thông nhà nước Trung Quốc dẫn tuyên bố của Bộ Ngoại giao nước này cho biết Bắc Kinh là bên chủ động gửi lời mời tới Tehran, song không nêu chi tiết chương trình nghị sự.

Bộ Ngoại giao Iran cho biết các cuộc trò chuyện giữa hai ngoại trưởng sẽ bao gồm mối quan hệ song phương, cùng những vấn đề trong khu vực và quốc tế.

Bà Jodie Wen, nhà nghiên cứu tại Trung tâm An ninh và Chiến lược Quốc tế thuộc Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh, bình luận chuyến thăm của ông Araghchi “khá đặc biệt”, diễn ra vào thời điểm xung đột với Mỹ và “cuộc khủng hoảng vận tải” ở eo biển Hormuz chưa dứt, đồng thời ông Trump chuẩn bị đến Trung Quốc vào giữa tháng 5.

Bà Wen nhận xét Ngoại trưởng Iran dường như nhằm mục đích “tăng cường liên lạc chiến lược với Trung Quốc” trong bối cảnh căng thẳng ở Trung Đông tiếp diễn.

Bà nói thêm rằng Tehran cũng có thể đang tìm kiếm thêm dư địa ngoại giao và không gian xoay xở trên trường quốc tế.

Nữ chuyên gia nói tiếp: “Về phía Trung Quốc, tôi đoán họ sẽ nỗ lực hết sức để thuyết phục Iran quay trở lại bàn đàm phán và mở cửa eo biển Hormuz trở lại như trước đây”.

Ông Amir Handjani, thành viên hội đồng của Viện Quincy về Quản trị quốc gia có trách nhiệm, cũng cho rằng Trung Quốc muốn Trung Đông ổn định lại nhằm bảo vệ dòng chảy thương mại và năng lượng.

“Giới lãnh đạo Trung Quốc muốn các tàu chở dầu tiếp tục lưu thông và hàng hóa từ Vịnh Ba Tư được chuyển tới các thị trường châu Á. Họ muốn tránh kịch bản Hormuz đóng cửa lâu dài châm ngòi cho làn sóng lạm phát và nguy cơ suy thoái kinh tế toàn châu Á”, vị chuyên gia nhận định.

Ngoài ra, trong những ngày gần đây, các cố vấn của Tổng thống Trump đã kêu gọi Bắc Kinh gây áp lực buộc Iran mở cửa eo biển Hormuz.

Ông Araghchi và người đồng cấp Vương Nghị đã điện đàm ít nhất ba lần kể từ khi cuộc chiến ở Iran nổ ra vào ngày 28/2. Bắc Kinh đã nhiều lần kêu gọi các bên tham chiến ngừng bắn và để tàu thuyền thương mại được di chuyển tự do qua eo biển Hormuz. Vào cuối tháng 4, Chủ tịch Tập đã công khai kêu gọi khôi phục “giao thông bình thường” trên tuyến hàng hải này.

Trung Quốc chịu ảnh hưởng không nhỏ từ việc eo biển Hormuz đóng cửa, bởi họ là quốc gia mua nhiều dầu khí từ vùng Vịnh nhất. Cho đến nay, Trung Quốc đã xoay xở bằng nguồn dự trữ dồi dào trong nước.

Tính toán của các bên

Ông Danny Russel, Thành viên cấp cao của Viện Chính sách Hiệp hội Châu Á, đánh giá rằng đối với Tehran, chuyến thăm Trung Quốc là cách gửi thông điệp tới Washington rằng nước này không bị cô lập, “có bạn bè và có lựa chọn”.

Giới lãnh đạo Iran đang tìm cách củng cố vị thế trong tiến trình đàm phán với Mỹ và ngăn ngừa các cuộc tấn công của Washington.

Ông Russel dự kiến Tehran sẽ muốn Bắc Kinh đảm bảo đầu ra cho dầu mỏ và cung cấp hỗ trợ về ngoại giao.

Đổi lại, vị chuyên gia dự kiến Bắc Kinh sẽ thúc đẩy Iran ngừng đe dọa hạ tầng vùng Vịnh, tàu thuyền thương mại và hướng đến việc mở cửa eo biển Hormuz.

Đối với Bắc Kinh, chuyến thăm của ông Araghchi là cơ hội để thể hiện vai trò một cường quốc có trách nhiệm trước thềm chuyến công du của ông Trump, đồng thời hạn chế rủi ro cho chính mình.

Hội nghị thượng đỉnh sắp tới của ông Trump tại Bắc Kinh là cơ hội quan trọng để ông thúc giục Trung Quốc cam kết về việc mua nông sản, hàng hóa công nghiệp và năng lượng của Mỹ trước kỳ bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Giới phân tích cảnh báo kế hoạch đó sẽ gặp rủi ro nếu ông Trump tranh cãi với Bắc Kinh về vấn đề Iran.