Sáng 2/11, Quốc hội tiến hành thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, theo Cổng TTĐT Quốc hội. 

Góp ý về cơ chế kiểm soát ưu đãi đầu tư đặc biệt, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Nguyễn Thị Việt Nga - Đoàn Hải Phòng tán thành việc dự thảo đã làm rõ cơ chế hỗ trợ sau, trách nhiệm chứng minh điều kiện hưởng hỗ trợ, đánh giá hồ sơ và giám sát thực hiện. Dự thảo cũng đã chuyển từ quy định "xem xét thu hồi" sang "thu hồi" khi nhà đầu tư không đáp ứng tiêu chí, điều kiện hoặc không thực hiện đầy đủ cam kết.

Tuy nhiên, để chính sách được áp dụng thống nhất, cần xác định rõ kết quả đầu ra, thời điểm kiểm chứng và trách nhiệm xác nhận đối với từng nhóm cam kết.

Đại biểu đề nghị quy định cụ thể phương pháp, thời điểm kiểm chứng, chủ thể xác nhận kết quả đối với từng loại hình hỗ trợ, làm căn cứ để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ và cơ quan quản lý đánh giá thống nhất.

Một vấn đề khác được bà Nga đặt ra là phải phân biệt điều kiện bắt buộc để hưởng chính sách với những chỉ tiêu cam kết có thể thực hiện theo từng giai đoạn, hạng mục. Nếu nhà đầu tư không đáp ứng điều kiện bắt buộc thì phải thu hồi khoản ưu đãi, hỗ trợ đã hưởng không đúng. Tuy nhiên, đối với những chỉ tiêu có thể tách riêng theo giai đoạn, hạng mục, cần xác định khoản hỗ trợ tương ứng phải điều chỉnh hoặc thu hồi.

Theo đại biểu, không nên để việc không hoàn thành một chỉ tiêu dẫn đến thu hồi toàn bộ khoản hỗ trợ đối với những hạng mục độc lập đã thực hiện đúng. Với trường hợp kê khai gian dối, phải xử lý nghiêm. Quy định rõ nguyên tắc này sẽ vừa bảo vệ ngân sách nhà nước, vừa hạn chế cách áp dụng tùy nghi, tạo sự yên tâm cho nhà đầu tư thực hiện đúng cam kết.

Ngoài ra, bà Nga đề nghị tăng cường kiểm soát cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các địa phương. Hiệu quả thu hút đầu tư cần được đánh giá cả về chất lượng dự án, hiệu quả sử dụng đất, tài nguyên, ngân sách và đóng góp vào chuỗi giá trị của vùng; khuyến khích địa phương cạnh tranh bằng hạ tầng, nhân lực, dịch vụ công và trách nhiệm đồng hành, thay vì chạy theo số dự án và số vốn đăng ký.

Đồng quan điểm, ĐBQH Phạm Văn Hòa - Đoàn Đồng Tháp cho rằng, quy định tiêu chí để áp dụng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt là rất cần thiết.

Tuy nhiên, đề nghị Chính phủ làm rõ các khái niệm liên quan đến dự án, doanh nghiệp có "tác động lan tỏa", "tạo động lực phát triển". Cần xác định cụ thể thế nào là doanh nghiệp có tác động lan tỏa, doanh nghiệp có khả năng tạo động lực phát triển, lôi cuốn các ngành, nghề và doanh nghiệp khác cùng phát triển.

Đây phải là những tiêu chí rõ ràng, có thể đánh giá được, làm cơ sở xác định đúng đối tượng được hưởng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt. Nếu chỉ quy định chung chung về tác động lan tỏa hoặc tạo động lực phát triển mà không có tiêu chí cụ thể thì rất khó xác định đối tượng được hưởng ưu đãi, dễ dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau trong thực tế.

Ông Hòa đề nghị làm rõ cơ chế xử lý đối với những trường hợp nhà đầu tư đã được hưởng ưu đãi nhưng không hoàn thành dự án hoặc chỉ thực hiện được một phần dự án. Cần có chế tài đối với những doanh nghiệp chậm thực hiện nghĩa vụ, chậm hoàn trả khoản ưu đãi hoặc cố tình kéo dài thời gian, gây khó khăn cho công tác thu hồi.

Đại biểu cũng đề nghị việc đánh giá hiệu quả đầu tư không chỉ căn cứ vào lợi nhuận mà phải tính đến tác động môi trường, hiệu quả sử dụng đất, quốc phòng và an ninh, nhất là đối với các dự án tại khu vực ven biển, hải đảo.

Liên quan đến chính sách hỗ trợ đầu tư đặc thù của địa phương, cần có tiêu chí thống nhất, đặc biệt giữa các tỉnh trong cùng một vùng, tránh tình trạng mỗi địa phương đưa ra những điều kiện ưu đãi khác nhau, dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh để thu hút nhà đầu tư.

Liên quan đến việc mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt, ĐBQH Trịnh Ngọc Phương - Đoàn Tây Ninh đồng tình với chủ trương rút ngắn trình tự, thủ tục đầu tư, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, cần phân định rõ giữa thủ tục đầu tư đặc biệt với điều kiện và quyền tiếp cận đất đai của nhà đầu tư.

Cụ thể, đại biểu cho rằng cần phân biệt 3 vấn đề pháp lý: được áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt; được lựa chọn hoặc chấp thuận làm nhà đầu tư; được Nhà nước giao đất, cho thuê đất. Đây là 3 vấn đề có quan hệ với nhau nhưng không đồng nhất.

Việc một dự án được áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt không có nghĩa nhà đầu tư đương nhiên được lựa chọn mà không qua đấu giá, đấu thầu; cũng không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư đương nhiên được Nhà nước giao đất, cho thuê đất.

Ông Phương dẫn ví dụ một dự án trung tâm logistics công nghệ cao được đề xuất trên khu đất công đã thu hồi và giao tổ chức phát triển quỹ đất quản lý. Dự án có thể đáp ứng điều kiện áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt, nhưng khi thực hiện thủ tục giao đất vẫn phải xác định có thuộc trường hợp được giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu theo pháp luật đất đai hay không.

Nếu không phân định rõ, có thể xảy ra tình trạng nhà đầu tư đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư nhưng sau đó không đủ điều kiện tiếp cận đất; hoặc cơ quan thực hiện hiểu rằng được áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt đồng nghĩa với được giao đất.

Đại biểu đề nghị chỉnh lý dự thảo theo hướng quy định rõ giấy chứng nhận đăng ký đầu tư là căn cứ để thực hiện các thủ tục tiếp theo về đất đai và các thủ tục hành chính có liên quan. Việc giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất phải đáp ứng đầy đủ điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục và hình thức tiếp cận đất đai theo quy định của pháp luật về đất đai.

Ông Phương cũng đề nghị làm rõ nguyên tắc lựa chọn nhà đầu tư đối với các dự án có nhiều loại đất, thuộc nhiều hình thức tiếp cận đất đai khác nhau; không để việc nhà đầu tư nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất đối với một phần diện tích trở thành căn cứ đương nhiên để thực hiện dự án trên phần đất còn lại do Nhà nước quản lý.

Đặc biệt, không được chia tách dự án hoặc xác định ranh giới dự án nhằm né tránh đấu giá, đấu thầu. Cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý đầu tư và cơ quan quản lý đất đai trong việc thống nhất hình thức lựa chọn nhà đầu tư trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định.